Çocuk Psikolojisi: Gelişim, Oyun Terapisi, Destek

Yazar: Psikolog Feyza Mıhcı | Son güncelleme: 5 Haziran 2026 | Okuma süresi: ~13 dk

Acil destek: 112 · 182 · 183 · 155 KADES · Mor Çatı 0212 292 52 31

Uzmanlık alanı: Psikolog Feyza Mıhcı yetişkin alanında çalışmaktadır. Çocuk değerlendirme ve tedavisi çocuk-ergen psikiyatristi / çocuk-ergen psikoloğu uzmanlık alanıdır; uygun yönlendirme zorunludur. Ebeveynlere yönelik danışmanlık yetişkin alanında verilebilir.

TL;DR

Çocuk psikolojisi, 0-18 yaş bilişsel, duygusal, sosyal, davranışsal ve dil gelişimini inceleyen gelişim psikolojisi alt alanıdır; bu rehber 0-12 yaşa odaklanır ve ergenlik ayrı rehberdedir. Çerçeve dört kuramcıya dayanır: Jean Piaget bilişsel evreler, Erik Erikson psikososyal görevler, Lev Vygotsky sosyokültürel ZPD ve John Bowlby ile Mary Ainsworth bağlanma. Oyun terapisi (Axline non-direktif, Theraplay, Filial, TF-CBT) çocuğun doğal dili üzerinden yürür. Dört meslek tablosunda ilk başvuru hafif-orta düzey için çocuk-ergen psikoloğudur; ağır tablolar çocuk-ergen psikiyatristi alanıdır. Çocuk gelişimi bireyseldir; uzman değerlendirme eşiği 6+ ay süreklilik, 2+ alanda işlevsellik bozulması ve öznel sıkıntıdır. İstismar şüphesinde bildirim zorunludur (TCK m.279, 5395 sayılı Kanun m.6): 183, 155 KADES, ÇİM.

İçindekiler

• Çocuk psikolojisi nedir?
• Gelişim kuramları: Piaget, Erikson, Vygotsky
• Bağlanma kuramı: Bowlby, Ainsworth ve 4 stil
• Yaşa göre tipik ve atipik gelişim tablosu
• Pedagog, psikolog, psikiyatrist, çocuk gelişim uzmanı farkı
• Çocukta sık görülen güçlükler
• DSM-5-TR ve ICD-11 çerçevesinde pediatrik tablolar
• Oyun terapisi: dört ekol ve çocuk EMDR
• Ne zaman profesyonel destek?
• Her zor davranış patolojik değildir
• Çocuk istismarı: 4 tip ve bildirim yükümlülüğü
• Boşanma sürecinde çocuk
• Kardeş kıskançlığı ve aile sistemi
• Terapi sürecinde ebeveyn rolü
• Acil yardım hatları

Çocuk psikolojisi nedir?

Çocuk psikolojisi, çocukların doğumdan 18 yaşına kadar bilişsel, duygusal, sosyal, davranışsal ve dil gelişimini inceleyen gelişim psikolojisi alt alanıdır. Alan; nörogelişimsel olgunlaşmayı, bakım veren-çocuk bağlanma örüntülerini ve çevresel etkenleri (aile sistemi, okul, akran, kültürel bağlam, yaşam olayları) bir arada değerlendirir. Bu rehber 0-12 yaş aralığına odaklanır; 12 yaş üstü için ergen psikolojisi rehberi ayrı bir kaynak olarak hazırlanmıştır.

Çocuk psikolojisi tek bir “normal” çocuk tablosu varsaymaz; tipik ve atipik gelişim örüntüleri farklı yaş bantlarında farklı biçimler alır. Çerçeve daima üç sütun üzerinde durur: nörogelişim (genetik ve biyolojik yatkınlık), bağlanma (erken bakım veren ilişkisinin iç çalışan modelleri) ve çevre (aile dinamiği, sosyo-ekonomik bağlam, okul deneyimi, kayıp veya travma gibi yaşam olayları). Bu üçlü çerçeve, tek faktörlü açıklamaların (“sebep ebeveyn” veya “sebep mizaç”) neden yetersiz kaldığını gösterir.

Gelişim kuramları: Piaget, Erikson, Vygotsky

Çocuk değerlendirmesinde üç klasik kuramcı bütünleyici biçimde okunur.

Jean Piaget (1896-1980) — bilişsel gelişim. Piaget dört evre tanımlar: duyu-motor (sensorimotor, 0-2 yaş; nesne kalıcılığı), işlem öncesi (preoperasyonel, 2-7 yaş; sembolik düşünce, egosantrizm, animizm, korunum öncesi), somut işlemler (7-11 yaş; mantıksal sınıflama, tersine çevirme) ve formal işlemler (11+ yaş; soyut ve hipotetik-tümdengelimli düşünce). Klinik uygulamada bu evreler, çocuğa nasıl konuşulacağını belirler: 4 yaşındaki bir çocukla soyut “gelecek kaygısı” konuşulamaz; oyun ve metafor üzerinden çalışılır.

Erik Erikson (1902-1994) — psikososyal görevler. Erikson sekiz yaşam evresi tanımlar; çocukluğa düşen dört evre şudur: güven vs. güvensizlik (0-1 yaş), özerklik vs. utanç-kuşku (1-3 yaş; klasik “öfke nöbeti” yaşı), girişimcilik vs. suçluluk (3-6 yaş) ve çalışkanlık vs. aşağılık (6-12 yaş). Beşinci evre kimlik vs. rol karmaşası (12-18 yaş) ergen rehberine aittir. Bu “kriz” terimi patoloji değil, gelişimsel görevtir; iki yaşında “hayır” demek özerklik gelişiminin doğal yan ürünüdür.

Lev Vygotsky (1896-1934) — sosyokültürel kuram. Vygotsky’nin Yakınsal Gelişim Bölgesi (ZPD, Zone of Proximal Development), çocuğun yalnız başına yapabildiği ile bir yetişkin veya daha yetkin akranın desteğiyle yapabildiği arasındaki alandır. İskele kurma (scaffolding) bu alanda, çocuğun beceri kazandıkça destek kademeli olarak çekilir. İç konuşma (inner speech) ve kültürel araçlar dilin düşünceye dönüşmesini açıklar. Klinikte ZPD, ebeveyne “neyi henüz çocukla birlikte yapın, neyi yalnız yapmasını bekleyin” sorusunu cevaplar.

Bağlanma kuramı: Bowlby, Ainsworth ve 4 stil

John Bowlby (1907-1990) bağlanma sistemini, bebeğin hayatta kalmasını sağlayan evrimsel bir mekanizma olarak tanımlamıştır (Attachment and Loss, 1969). Bowlby dört faz tanımlar: preattachment (0-2 ay; ayrım yok), oluşmakta olan bağlanma (2-7 ay), belirgin bağlanma (7-24 ay; ayrılık kaygısı, yabancı kaygısı zirvesi) ve amaca yönelik ortaklık (2 yaş ve sonrası). Erken etkileşim, çocuğun ileride ilişkilere taşıdığı iç çalışan modelleri (internal working models) oluşturur. Bu modellerin yetişkinlikteki uzantısı için bağlanma stilleri yazısına bakılabilir.

Mary Ainsworth (1913-1999) Strange Situation (Tuhaf Durum) prosedürüyle bağlanmayı gözlemlenebilir bir paradigmaya dönüştürdü (Patterns of Attachment, 1978). 12-18 aylık bebek ve anne, sekiz üç-dakikalık epizotta yabancı girişi, ayrılık ve birleşme deneyimi yaşar; özellikle birleşme tepkisi sınıflandırıcıdır. Bu prosedürden üç temel stil çıkar; Mary Main ve Judith Solomon (1986) dördüncüsünü eklemiştir.

• Güvenli (B, yaklaşık %60-65): Ayrılıkta sıkıntı duyar, birleşmede bakım veren ile yeniden bağ kurar ve sakinleşir.
• Kaçıngan (A, yaklaşık %20): Ayrılıkta görünür tepki yoktur, birleşmede bakım veren uzaklaşılır; içsel uyarılma yüksektir.
• Kaygılı-ambivalan (C, yaklaşık %10-15): Ayrılıkta yoğun sıkıntı, birleşmede sakinleşmeme, öfke veya yapışma.
• Dezorganize (D, Main & Solomon 1986; yaklaşık %5-10): Çelişkili davranışlar, donma, dönme; istismar veya çözümlenmemiş travma bağlamlarında daha sık görülür.

Bağlanma stili kader değildir; sonraki güvenli ilişkiler ve terapi yoluyla iç çalışan modeller dönüşebilir.

Yaşa göre tipik ve atipik gelişim tablosu

Aşağıdaki tablo, ebeveynin “bu normal mi?” sorusuna yaş bandına göre çerçeve sunar. Atipik sinyal, tek başına “tanı” değil; klinik değerlendirmeyi düşünmek için bir başlangıçtır.

Pedagog, psikolog, psikiyatrist, çocuk gelişim uzmanı farkı

Türkiye’de çocuk alanında dört temel meslek hattı bulunur; ilk başvuru noktasını belirlemek bu farkları bilmek üzerinden kolaylaşır.

Hafif-orta düzey duygusal-davranışsal güçlükler için ilk başvuru genellikle çocuk-ergen psikoloğudur; ağır tablolar veya farmakoterapi gerekliliği için çocuk-ergen psikiyatristine yönlendirme yapılır. Yetişkin başvurusunda da meslekler arası ayrımı görmek için psikolog ve psikiyatrist farkı yazısı yararlıdır.

Çocukta sık görülen güçlükler

Kaygı. DSM-5-TR çocukluğa özgü bir tablo olarak ayrılık kaygısı bozukluğunu ve selektif mutizmi sınıflar; spesifik fobi, sosyal kaygı ve yaygın kaygı da görülür. Çocuk kaygısı sıklıkla somatize olur (karın ağrısı, baş ağrısı, uyku sorunları). Yetişkinlerdeki tablolar için kaygı bozukluğu yazısı çerçeve sunar.

Çocukluk çağı depresyonu. Yetişkin tablosundan farkı: sinirlilik baskınlığı, somatik şikayetler ve akademik düşüş ön plandadır. Çocuk öznel olarak “üzgünüm” demeyebilir; oyununda ve okul performansında değişim daha bilgilendiricidir. Genel çerçeve depresyon yazısında bulunabilir.

Öfke ve karşı gelme davranışları. 2-4 yaş arasında haftada birkaç kez 5-15 dakikalık öfke nöbeti tipik gelişimin parçasıdır. Sürekli, uzun süreli (45+ dk) ve fiziksel agresyon içeren tablolar çoklu informant değerlendirme gerektirir.

Uyku problemleri ve tikler. Uykuya dalma güçlüğü, gece terörü ve parasomniler yaşa göre değerlendirilir. Tiklerin önemli bir kısmı geçicidir; Tourette spektrumu kapsamlı değerlendirme ister.

DSM-5-TR ve ICD-11 çerçevesinde pediatrik tablolar

DSM-5-TR (APA, 2022) pediatrik tabloları nörogelişimsel bozukluklar (DEHB, otizm spektrum bozukluğu — OSB, özgül öğrenme bozukluğu), bağlanma bozuklukları (reaktif bağlanma bozukluğu — RAD, engelsiz sosyal etkileşim bozukluğu — DSED), yıkıcı/dürtü kontrol bozuklukları (karşı gelme bozukluğu, davranım bozukluğu), kaygı bozuklukları (ayrılık kaygısı bozukluğu, selektif mutizm), beslenme-yeme (ARFID), eliminasyon (enürezis, enkoprezis) ve travma ile ilişkili tablolar (6 yaş altı TSSB varyantı dahil) olarak gruplar. ICD-11 (WHO, 2022) 6A bölümünde paralel kodlama sunar (6A02 OSB, 6A05 DEHB, 6A06 stereotipik hareket, 6A40 karşı gelme).

Çocukluk DEHB’sinin önemli bir kısmı yetişkinliğe taşınır; çocukluğunda DEHB tanısı almış kişilerin yaklaşık üçte ikisinde belirtiler erişkinlikte de sürer. Bu sürekliliğin yetişkin uzantısı için yetişkin DEHB belirtileri ve tedavisi yazısı kaynak olarak kullanılabilir.

Önemli not: Bu yazı interaktif tanı testi veya öz-tanılama aracı içermez. Çocuk değerlendirmesi çoklu informant (ebeveyn + çocuk + öğretmen + klinisyen) süreç gerektirir. Standardize ölçekler (Conners, CBCL, CDI, ÇADÖ, CARS gibi) ancak eğitimli klinisyen tarafından uygulanır ve yorumlanır.

Oyun terapisi: dört ekol ve çocuk EMDR

Oyun, çocuğun doğal dilidir; soyut duyguları sembol ve eylemle ifade eder. Oyun terapisinde dört temel ekol bulunur.

Axline non-direktif oyun terapisi. Virginia Axline (1911-1988) Play Therapy (1947) kitabında sekiz ilke tanımlamıştır:

1. Sıcak ve kabullenici bir terapötik ilişki kurmak,
2. Çocuğu olduğu gibi kabul etmek,
3. İzin atmosferi yaratmak,
4. Duyguları tanımak ve yansıtmak,
5. Sürece çocuğun yön vermesine izin vermek,
6. Acele etmemek,
7. Yalnızca gerekli olduğunda sınır koymak,
8. Sorumluluğun çocukta olduğunu hatırlamak.

Theraplay. Ann Jernberg ve Phyllis Booth tarafından 1979’da Theraplay Institute Chicago’da geliştirildi. Dört boyut üzerinden çalışır: yapı (structure), bağlılık (engagement), besleme (nurture) ve mücadele (challenge). Bağlanma temellidir, görece kısa sürelidir (8-20 seans) ve bağlanma sorunları, evlat edinme sonrası uyum ve karşı gelme davranışlarında endikedir.

Filial terapi. Bernard ve Louise Guerney (1960’lar) ebeveyni terapötik ajan olarak konumlandırır: terapist gözetiminde ebeveyn, haftalık 30 dakikalık çocuk-merkezli oyun seansı yürütür. Garry Landreth ve Sue Bratton’ın yürüttüğü meta-analiz çalışmaları (2005) ekolün etkililiğini göstermiştir.

TF-CBT (travma odaklı bilişsel davranışçı terapi). Judith Cohen, Anthony Mannarino ve Esther Deblinger’in geliştirdiği protokol; PRACTICE bileşenleri (psikoeğitim, gevşeme, duygu ifadesi, bilişsel başa çıkma, travma anlatısı, in-vivo, ebeveyn-çocuk ortak seansları, güvenliğin pekiştirilmesi) üzerinden 12-16 seansta yürür. NICE ve APA önerili kanıt-temelli bir yaklaşımdır. Genel BDT çerçevesi için bilişsel davranışçı terapi yazısı, travma sonrası stres bozukluğu için ayrı yazı kaynak sunar.

Çocuk EMDR. Francine Shapiro’nun yetişkin için geliştirdiği EMDR, çocuk için yaşa adapte edilmiş protokollerle uygulanır (Joan Lovett, Ana Gomez, Robbie Adler-Tapia ve Carolyn Settle’ın güncellemeleri). Sekiz fazın çocuğa uyarlanmış versiyonu oyun, çizim ve somatik unsurları içerir ve 3 yaş ve üstünde uygulanabilir. Detaylar için EMDR terapisi yazısına bakılabilir.

Bu müdahalelerin tamamı için ekol seçimi vaka formülasyonuna bağlıdır ve çocuk-ergen alanında eğitim almış klinisyen tarafından yürütülür. Psikolog Feyza Mıhcı yetişkin alanında çalışmaktadır; çocuk seansları için Türkiye Oyun Terapistleri Derneği ve Theraplay sertifikalı çocuk klinisyenlerine yönlendirme yapılır.

Ne zaman profesyonel destek?

Klinik değerlendirme eşiği üç koşulun aynı anda görülmesidir: (1) belirtinin 6 ay ve üzeri süregelmesi, (2) okul, ev ve akran gibi en az iki alanda işlevsellik bozulması ve (3) çocuğun öznel sıkıntısı veya gelişimsel görevden geri kalması. Bu üç koşul birlikte olmadan tek bir alandaki kısa süreli yoğunlaşma tipik gelişimin bir parçası olabilir.

Acil sevk gerektiren durumlar bu eşikten bağımsızdır: kendine zarar verme, intihar düşüncesi veya planı, akut psikoz belirtileri, anlık istismar tehlikesi veya ağır tıbbi durum söz konusuysa derhal 112 aranır.

Psikolog Feyza Mıhcı yetişkin alanında çalışmaktadır; çocuk değerlendirmesi ve tedavisi çocuk-ergen psikiyatristi veya çocuk-ergen psikoloğu uzmanlık alanıdır. Ebeveyn-yetişkin tarafında verilen destek (kendi düzenleme kapasitesi, çift dinamiği, kayıp ve geçiş süreçleri) ebeveyn danışmanlığı çerçevesinde sürdürülür; çocuk seansı için uygun sertifikalı meslektaşa yönlendirme yapılır.

Her zor davranış patolojik değildir

Çocuk gelişimi bireyseldir; karşılaştırma yardımcı olmaz. Erikson’un “kriz” kavramı patoloji değil, gelişimsel görevdir: iki yaşın öfke nöbeti özerklik gelişiminin, dört yaşın “neden” soruları girişimciliğin doğal yan ürünüdür. Piaget’nin işlem öncesi evresindeki egosantrizm bilişsel olarak normaldir; bu yaş çocuğun “oyuncağı senin yerine düşündü” söylemi gelişimsel bir gerçekliktir.

Nedensellik daima çok faktörlüdür: mizaç (temperament), bağlanma örüntüsü, nörogelişimsel yatkınlık, çevresel stres (boşanma, taşınma, kardeş doğumu), yaşam olayları ve ebeveynlik tarzı bir arada okunur. Tek faktörlü “kötü ebeveyn” söylemi klinik olarak yanlıştır ve ebeveyn suçluluğunu pekiştirir; ebeveyn suçluluğu klinik bir gerçektir ancak suçun atfedilmesi yerine tipik ve atipik örüntü ayrımıyla, kişi-önce dille ve çoklu informant değerlendirmesiyle çalışılır.

Çocuk istismarı: 4 tip ve bildirim yükümlülüğü

Çocuk istismarı dört türde sınıflanır:

1. Fiziksel istismar: Açıklanamayan morluk, yanık, kırık; davranışta ani kapanma veya agresyon; tıbbi muayeneden kaçınma.
2. Cinsel istismar: Yaş üstü cinsel bilgi veya oyun, anal/genital ağrı, idrar yolu enfeksiyonu, yatağa kaçırmanın yeniden başlaması, intim alanlara dokunulmasından belirgin kaçınma.
3. Duygusal istismar: Sürekli aşağılama, korkutma, terk etme tehdidi, sevgi geri çekme; özgüven çöküşü, kaygı ve depresif belirtiler. Aile içi şiddete tanık olmak da bu kapsamda değerlendirilir.
4. İhmal: Fiziksel (beslenme, hijyen, tıbbi bakım), duygusal (yanıt vermeme), eğitim (okula göndermeme) ve gözetim ihmali; kilo kaybı, hijyen sorunu, kronik okul devamsızlığı.

Bildirim yükümlülüğü hukuki olarak bağlayıcıdır. TCK madde 279 uyarınca kamu görevlileri (öğretmen, sağlık çalışanı, sosyal hizmet uzmanı dahil) görevi nedeniyle öğrendikleri suçu yetkili makamlara bildirmezse 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu madde 6 ise her yurttaşı, korunma ihtiyacı olan bir çocuğu Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna bildirmekle yükümlü kılar. Aile içi şiddet bağlamında 6284 sayılı Kanun koruma kararı çerçevesini düzenler.

Şüphe yeterlidir; kanıt aramak yurttaşın görevi değildir.

Bildirim kanalları: 183 ALO Çocuk Sosyal Destek Hattı (7/24, anonim); 155 Polis İmdat ve KADES uygulaması; ÇİM (Çocuk İzlem Merkezi — özellikle cinsel istismar şüphesinde, çocuğun tekrar tekrar ifade vermesini önlemek için kurulmuş adli, tıbbi ve psikososyal entegre tek merkez; Türkiye’de 32+ aktif merkez); 112 anlık tehlike durumunda; doğrudan başvuru için Cumhuriyet Başsavcılığı. Aile içi şiddete tanık olan veya mağdur çocuk-anne koordinasyonu için Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı 0212 292 52 31 numarasından ulaşılabilir.

Boşanma sürecinde çocuk

Çocuğun boşanmaya tepkisi yaşa göre farklılaşır: 0-3 yaşta regresyon ve bağlanma figürüne aşırı tutunma, 3-6 yaşta sihirli düşünce ve suçluluk (“ben kavga ettim, bu yüzden ayrıldılar”), 6-12 yaşta sadakat çatışması ve okul performansında düşüş tipik tablodur. Çocuğun uyumunda belirleyici olan boşanmanın kendisinden çok ebeveyn çatışmasının yoğunluğu ve süreğenliğidir (Amato, 2010 ve sonrası boylamsal çalışmalar). Ortak velayet süreçlerinde tutarlı ebeveynlik çerçevesi, çocuğun iki evde de öngörülebilir bir günlük yapıya kavuşmasını sağlar. Çift ve ebeveynlik koordinasyonu için ebeveynlik psikolojisi rehberi ve çift terapisi yazıları kaynak sunar.

Kardeş kıskançlığı ve aile sistemi

Yeni kardeş doğumu sonrasında regresif davranışlar (tuvalet eğitimi geri dönüşü, parmak emme, bebek konuşması) 3 ayı geçmediği sürece geçiş tepkisidir. Aile sistemleri perspektifinden çocuk yalnız değil, aile içindeki konumu içinden okunur: ebeveyn-bebek odağında dışarıda kalma duygusu, ebeveynin yorgunluğu, çift dinamiği ve büyük çocuğa ayrılan “özel zaman” tablonun tüm kısımlarıdır. Sibling rivalry’nin kişi-önce dille yönetimi, suçluluk uyandırmadan duygunun adlandırılması ve büyük çocuğun “yardımcı” değil bağımsız bir kişi olarak görülmesi tutarlı bir çerçevedir.

Terapi sürecinde ebeveyn rolü

Çocuk değerlendirmesi çoklu informant süreçtir: ebeveynle yalnız ön görüşme, çocukla doğrudan görüşme (yaşa uygun oyun/çizim), standardize ölçek uygulaması ve ebeveyn ile öğretmenden bilgi entegrasyonu birlikte yürür. Ebeveyn psikoeğitimi çocuk seansları ile eş zamanlı bir paralel hat olarak işler; çocuğun seansta öğrendiklerinin evde sürdürülmesini sağlar. Gizlilik 18 yaş altında ebeveyn rızası çerçevesinde, çocuğun mahremiyeti gözetilerek yürütülür; KVKK uyumu standarttır. Eşler arası görüş ayrılığında, anne veya baba tek başına ön görüşmeye gelebilir; ortak çerçeve aşamalı kurulur.

Psikolog Feyza Mıhcı yetişkin alanında çalışmaktadır. Çocuk-ergen değerlendirme ve tedavisi için uygun sertifikalı meslektaş yönlendirme ağı işletilir; ebeveynin kendi düzenleme kapasitesi, çift dinamiği veya kayıp süreçleri ebeveyn danışmanlığı çerçevesinde yetişkin alanında çalışılabilir.

Acil yardım hatları

• 112 — Acil Sağlık (intihar düşüncesi/girişimi, kendine zarar, akut psikoz, anlık istismar tehlikesi)
• 182 — MHRS Sağlık Danışma (hastane randevu yönlendirme)
• 183 — ALO Çocuk Sosyal Destek Hattı (7/24, anonim; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı)
• 155 — Polis İmdat / KADES uygulaması (aile içi şiddet, çocuk koruma)
• ÇİM — Çocuk İzlem Merkezi (Sağlık Bakanlığı; cinsel istismar şüphesinde adli + tıbbi + psikososyal entegre merkez)
• Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı — 0212 292 52 31 (aile içi şiddete tanık veya mağdur anne ve çocuk koordinasyonu)
• Randevu / sorular: 0553 079 93 83 (Psikolog Feyza Mıhcı — Şişli / İstanbul; yetişkin danışanlık)

Şüphe bile yeterlidir; kanıt aramak yurttaşın görevi değildir.

Kaynaklar

1. Piaget, J. (1954). The Construction of Reality in the Child. New York: Basic Books.
2. Erikson, E. H. (1950). Childhood and Society. New York: W.W. Norton.
3. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
4. Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss, Volume 1: Attachment. New York: Basic Books.
5. Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
6. Main, M., & Solomon, J. (1990). Procedures for identifying infants as disorganized/disoriented during the Ainsworth Strange Situation. In M. Greenberg, D. Cicchetti, & E. M. Cummings (Eds.), Attachment in the Preschool Years (pp. 121-160). Chicago: University of Chicago Press.
7. Axline, V. M. (1947). Play Therapy: The Inner Dynamics of Childhood. Boston: Houghton Mifflin.
8. Landreth, G. L. (2002). Play Therapy: The Art of the Relationship (2nd ed.). New York: Brunner-Routledge.
9. Bratton, S. C., Ray, D., Rhine, T., & Jones, L. (2005). The efficacy of play therapy with children: A meta-analytic review of treatment outcomes. Professional Psychology: Research and Practice, 36(4), 376-390.
10. Cohen, J. A., Mannarino, A. P., & Deblinger, E. (2006). Treating Trauma and Traumatic Grief in Children and Adolescents (TF-CBT). New York: Guilford Press.
11. Shapiro, F. (2017). Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) Therapy (3rd ed.). New York: Guilford Press. (Çocuk uyarlamaları: Adler-Tapia & Settle, 2017.)
12. American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: APA.
13. World Health Organization (2022). International Classification of Diseases, 11th Revision (ICD-11) — Chapter 6. Geneva: WHO. https://icd.who.int/browse11
14. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Mental health and behavioural conditions: children and young people guidelines (NG134, NG87, CG170, QS51, NG225). https://www.nice.org.uk/guidance/conditions-and-diseases/mental-health-and-behavioural-conditions
15. American Academy of Pediatrics. Bright Futures: Guidelines for Health Supervision of Infants, Children, and Adolescents. https://www.aap.org/en/patient-care/bright-futures/
16. United Nations (1989). Convention on the Rights of the Child — Articles 3 and 19. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child
17. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, madde 6 — Bildirim yükümlülüğü. (2005). TBMM.
18. Türk Ceza Kanunu (5237 sayılı Kanun), madde 279 — Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi. (2004). TBMM.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; klinik değerlendirme veya tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzda 6+ ay süregelen davranış değişikliği ve iki veya daha fazla alanda işlevsellik bozulması varsa lütfen çocuk-ergen psikoloğu veya çocuk-ergen psikiyatristinden değerlendirme alınız.

Yazar: Psikolog Feyza Mıhcı · Şişli / İstanbul · Yetişkin uzmanlık alanı · Son güncelleme: 5 Haziran 2026