Kaygı Bozukluğu: Belirtileri, Türleri ve Tedavisi

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Klinik tanı ve tedavi planı yalnızca lisanslı bir uzmanla yüz yüze değerlendirme sonucu konur.

Özet

Kaygı bozukluğu (anksiyete bozukluğu), DSM-5'te yedi alt-tanıyı kapsayan klinik bir tablodur: yaygın kaygı bozukluğu, sosyal anksiyete bozukluğu, panik bozukluğu, agorafobi, özgül fobi, ayrılma anksiyetesi bozukluğu ve seçici konuşmazlık. "Kaygı" ve "anksiyete" aynı klinik durumun Türkçe ve Latince karşılığıdır; ayrı kavramlar değildir. Kaygı normal işlevsel bir duyguyken kaygı bozukluğu yoğunluk, süre ve işlevsellik bozulması ölçütlerini karşılayan klinik bir tanıdır. Birinci basamak tedavi Bilişsel Davranışçı Terapi'dir; ilaç tedavisi yalnız psikiyatrist değerlendirmesiyle eklenir. Kanıta dayalı tedaviyle anlamlı iyileşme mümkündür.

Kaygı Bozukluğu Nedir?

Kaygı bozukluğu, akademik literatürde anksiyete bozukluğu olarak da adlandırılan; DSM-5 (APA, 2013/2022) tanı sınıflandırmasında "Anksiyete Bozuklukları" (Anxiety Disorders) başlığı altında yer alan, Dünya Sağlık Örgütü'nün ICD-11 sınıflandırmasında 6B0 koduyla işaretlenen klinik bir tablodur. Halk arasında "kaygı hastalığı" ya da "endişe bozukluğu" olarak da anılır; kanonik tıbbi adlandırma "bozukluk"tur, çünkü tek bir nedene indirgenen sabit bir hastalık değil; biyolojik yatkınlık, bilişsel örüntüler ve çevresel etkenlerin etkileşiminde ortaya çıkan, birden çok alt-tipi olan klinik bir kategoridir.

Kaygı bozukluğu ortak çekirdek: orantısız, sürekli ve işlevselliği bozan kaygı, korku veya kaçınma örüntüsü. DSM-5 bu çekirdek üzerinde yedi alt-tanı tanımlar; her alt-tip uyaranı, sürekliliği ve klinik yönetimi bakımından farklılaşır.

Dünya genelinde kaygı bozukluklarının 12 aylık yaygınlığı yaklaşık %15-20, yaşam boyu yaygınlığı %25-30 olarak raporlanır; kadınlarda erkeklere göre yaklaşık iki kat sıktır. Türkiye saha çalışmaları benzer bant aralıklarını doğrular. Belirti başlangıcı ile profesyonel başvuru arasında çoğu vakada 5-15 yıllık bir gecikme bulunur — bu süre tabloyu kronikleştirir ve majör depresyon, uyku bozukluğu, alkol-madde kullanım bozukluğu gibi eş tanıları davet eder. Erken değerlendirme prognozu olumlu yönde değiştirir.

Kaygı, Anksiyete ve Stres: Üç Kavram Ayrımı

Bu üç kavram günlük dilde sıklıkla birbirinin yerine kullanılır; klinik pratikte farklı yapıları işaret eder.

Stres. Dış bir uyarana (yoğun iş yükü, sınav, kayıp, çatışma) karşı verilen genel adaptif fizyolojik ve psikolojik tepkidir. Belirli bir kaynağı vardır; uyaran ortadan kalktığında genellikle söner. Kronikleştiğinde tükenmişlik ve kaygı bozukluklarına zemin hazırlayabilir.

Kaygı / anksiyete. Aynı klinik tablonun Türkçe ("kaygı") ve Latinceden gelen tıbbi ("anksiyete") karşılığıdır. İki farklı şey değildir; eş anlamlıdır. DSM-5'in resmi Türkçe çevirisi "Anksiyete Bozuklukları" başlığını kullanır; arama davranışında ve halk dilinde "kaygı bozukluğu" baskındır. Kaygı, gelecek yönelimli, belirsiz bir tehdit beklentisi karşısında devreye giren işlevsel bir duygudur. Tehlikeyi haber verir; hazırlık ve koruma sağlar.

Kaygı bozukluğu. Kaygı duygusunun yoğunluk, süre ve işlevsellik bozulması ölçütlerini karşıladığı klinik durumdur — DSM-5'in tanımlı kategorisi. Sürekli endişe duyuyor olmak tek başına bozukluk tanısı koymaz; ancak endişe iş, sosyal yaşam, eğitim veya gündelik işleyişi belirgin biçimde aşındırıyor ve haftalardır sürüyorsa profesyonel değerlendirme gerekir.

Endişe, Kaygı ve Korku Arasındaki Klinik Ayrım

Klinik pratikte bu üç kavram da ayrı yapılardır.

Korku. Somut, mevcut, tanımlı bir tehdide karşı verilen anlık bedensel-davranışsal tepkidir. Sokakta beklenmedik bir köpek havlamasında irkilmek korkudur; sempatik sinir sistemi devreye girer, kavga-kaç tepkisi hazırlanır.

Kaygı. Henüz gerçekleşmemiş, belirsiz, gelecek yönelimli bir tehdit beklentisidir. Önümüzdeki haftaki sunum öncesi hissedilen gerginlik kaygıdır. Bedensel uyarılma vardır ama kaynak somut değildir; dikkat olası tehlikeyi taramaya yönelir.

Endişe. Kaygının bilişsel-dilsel bileşenidir. "Ya … olursa" formundaki tekrarlayan, soyut, sözel zihinsel aktivitedir. Yaygın kaygı bozukluğunun çekirdek özelliği yalnızca "kaygılı hissetmek" değil; kontrol edilemeyen ve konudan konuya kayan endişedir.

DSM-5'te Yedi Alt-Tanı

DSM-5'in "Anksiyete Bozuklukları" bölümü yedi alt-tanı içerir. Her alt-tipin kendi DSM-5 ölçütleri, ayırt edici çekirdeği ve tedavi protokolü vardır; aşağıdaki kısa tanımlar şemsiye haritadır. Kendinizi tarif eden tabloyu fark ediyorsanız ilgili kanonik rehbere göz atın.

Yaygın Kaygı Bozukluğu (YKB)

Günlük yaşamın birden çok alanına yayılan, kontrol edilmesi güç endişenin en az altı ay boyunca, haftanın çoğu gününde sürmesi ile tanımlanır (DSM-5: 300.02). Endişeye huzursuzluk, kolay yorulma, konsantrasyon güçlüğü, kas gerginliği ve uyku bozukluğu eşlik eder; eş tanılı majör depresyon oranı yüksektir. Detay için: Yaygın Kaygı Bozukluğu (YKB) — kapsamlı rehber.

Sosyal Anksiyete Bozukluğu (SAB)

Başkaları tarafından gözlenme veya değerlendirilme olasılığı bulunan sosyal ve performans ortamlarında orantısız korku ve kaçınma örüntüsüyle seyreder (DSM-5: 300.23). Konuşma, yemek yeme, sunum yapma gibi durumlar tetikleyici olabilir; ergenlikte başlar, gecikmeli başvuru sıktır. Detay için: Sosyal Anksiyete Bozukluğu — kapsamlı rehber.

Panik Bozukluğu

Beklenmedik, tekrarlayan panik ataklarla birlikte yeni atak geçirme korkusu veya davranış değişikliğinin en az bir ay süreyle bulunmasıdır (DSM-5: 300.01). Panik atak — birkaç dakika içinde tepe yapan, çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi, ölüm korkusuyla giden yoğun bir bedensel uyarılma — tek başına bir tanı değildir; pek çok kaygı bozukluğunda görülebilir. Halk arasında geçen "kaygı atağı" lay terimi büyük ölçüde panik atağa karşılık gelir. Detay için: Panik Atak ve Panik Bozukluğu — kapsamlı rehber.

Agorafobi

Kaçışın güç ya da yardımın ulaşılmaz olabileceği düşünülen ortamlardan (toplu taşıma, kapalı/açık alanlar, kuyruk, kalabalık, evden uzaklaşma) belirgin korku ve kaçınma örüntüsüdür (DSM-5: 300.22). DSM-5 (2013) ile agorafobi panik bozukluğundan bağımsız bir tanıya kavuştu. Detay için: Agorafobi — kapsamlı rehber.

Özgül Fobi

Belirli bir nesne ya da duruma (hayvan, yükseklik, kan-iğne-yara, doğa olayları, durumsal) karşı orantısız ve sürekli bir korkudur (DSM-5: 300.29). DSM-5 beş alt tip tanımlar; tek seans yapılandırılmış in-vivo maruz bırakma protokolleri etkilidir. Detay için: Özgül Fobi — kapsamlı rehber.

Ayrılma Anksiyetesi Bozukluğu

Bağlanılan kişiden ayrılma karşısında gelişimsel olarak beklenenden orantısız korku ve sıkıntıdır (DSM-5: 309.21). Eskiden yalnızca çocuklukta tanı konabilirken DSM-5 ile yetişkinlikte de tanı konabilir hale geldi. Çocuklarda en az dört hafta, yetişkinlerde tipik olarak altı ay süre kriteri aranır.

Seçici Konuşmazlık

Konuşmayı başka ortamlarda sürdürebilen çocuğun, sosyal beklenti taşıyan belirli ortamlarda (sıklıkla okul) ısrarla konuşamaması ile karakterize, ağırlıkla erken çocuklukta tanı alan bir bozukluktur (DSM-5: 313.23). Erken çocuk-ergen psikiyatristi değerlendirmesi gereklidir.

İlişkili olup DSM-5'te ayrı kategoride sınıflanan iki tabloyu da bilmek yararlıdır: obsesif kompulsif bozukluk DSM-5'te "Obsesif-Kompulsif ve İlişkili Bozukluklar" bölümünde, sağlık kaygısı (hipokondri) "Bedensel Belirti ve İlişkili Bozukluklar" bölümünde yer alır. Klinik fenomen olarak anksiyete tabanlı oldukları için sık karıştırılırlar; kategori ayrımı tedavi seçimini etkiler. Sınav kaygısı bağımsız bir DSM-5 tanısı değildir; klinik düzeye ulaştığında çoğunlukla SAB performans-tipi veya özgül fobi durumsal alt-tipi çerçevesinde değerlendirilir.

Belirtiler

Kaygı bozukluklarının belirtileri üç ana eksende toplanır. Tanı için yalnız varlık değil; süreklilik ve işlevsel etki aranır.

Bedensel Belirtiler

Çarpıntı, kalp atımının hızlandığı veya düzensizleştiği hissi
Nefes darlığı, "yeterli hava alamama" hissi, boğazda düğümlenme
Göğüs sıkışması veya basınç hissi
Kas gerginliği — özellikle boyun, omuz, çene; gerginlik tipi baş ağrısı
Titreme, terleme, üşüme ya da sıcak basması, ağız kuruluğu
Baş dönmesi, sersemlik, dengesizlik hissi
Mide-bağırsak şikâyetleri: bulantı, dolgunluk, dışkılama düzensizliği
Uyku bozukluğu — sıklıkla uykuya dalmada güçlük ya da dinlendirmeyen uyku
Kolay yorulma, sabah uyandığında bile dinlenmemiş hissetme

Bilişsel Belirtiler

Sürekli, kontrol edilmesi güç endişe ya da tehdit beklentisi
"Ya … olursa" formunda felaket senaryoları (felaketleştirme)
Olası tehlikeyi tarama (hipervijilans), küçük belirtileri büyük tehlike olarak okuma
Konsantrasyon güçlüğü, okuduğunu anlamada azalma, zihnin "boşalması" hissi
Karar vermede güçlük, küçük seçeneklerde dahi takılma
Olumsuz değerlendirilme beklentisi (SAB), bedensel duyumların felaket yorumlanması (panik bozukluğu), kirlenme-zarar verme intrüzyonları (OKB)
Belirsizliğe tahammülsüzlük

Davranışsal Belirtiler

Kaçınma — tetikleyici durumdan uzaklaşma (kalabalık, sunum, asansör)
Güvenlik davranışları — kötü senaryoyu önlediğine inanılan ritüeller: sürekli yakını arayıp emin olma, kalbi kontrol etme, tıbbi tetkikleri gereğinden sık tekrarlama, yanına ilaç-su şişesi taşıma
Aşırı kontrol etme: defalarca kapı, ocak, hesap kontrolü
Erteleme — karar gerektiren işleri sürekli geciktirme
Sosyal geri çekilme, ilişkilerin daralması
Yerinde duramama, sürekli "bir şey yapma" ihtiyacı

Güvenlik davranışları kısa vadede rahatlatır; uzun vadede ise endişenin yanıltıcılığını test etme fırsatını ortadan kaldırarak tabloyu pekiştirir. Bilişsel Davranışçı Terapi'nin merkezi hedeflerinden biri bu örüntünün kademeli olarak azaltılmasıdır.

Nedenler ve Risk Faktörleri

Kaygı bozukluklarının ortaya çıkışı biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenlerin etkileşimine bağlanır — biyopsikososyal model.

Biyolojik etkenler. Birinci derece akrabasında kaygı bozukluğu olan kişilerde risk yaklaşık iki-üç kat artar; ikiz çalışmaları kalıtsallığı %30-40 dolayında raporlar. Beyin görüntülemede amigdala ve insula bölgelerinin tehdit yorumlayan uyaranlara hiperaktif yanıt verdiği, prefrontal korteksin düzenleyici frenleme işlevinin zayıfladığı gösterilmiştir. Tiroid hastalıkları (hipertiroidi), kardiyak ritim bozuklukları, vestibüler bozukluklar, kafein-uyarıcı kullanımı, bazı ilaçların yan etkileri kaygıya benzer belirtiler üretebilir; bu yüzden tıbbi neden taraması tanı sürecinin zorunlu adımıdır.

Psikolojik etkenler. Erken dönem belirsizlik veya öngörülemezliğin yüksek olduğu çevreler, koruyucu davranışların aşırı geliştiği aile dinamikleri, çocukluk olumsuz yaşantıları (ihmal, istismar, kayıp), güvensiz bağlanma örüntüleri risk artırıcıdır. Bilişsel düzeyde "belirsizliğe tahammülsüzlük", "felaketleştirme", "endişeye dair olumlu meta-inançlar" gibi örüntüler tabloyu sürdürür.

Sosyal-çevresel etkenler. Kronik iş veya ekonomik baskı, uzun süreli kayıp ve yaşam değişiklikleri, sosyal destek yetersizliği, travma maruziyeti, uyku düzensizliği, kafein-alkol-nikotin kullanımı belirtileri tetikler veya kötüleştirir.

Tanı Süreci ve Tarama Ölçekleri

Klinik tanı, bir klinik psikolog ya da psikiyatristin gerçekleştirdiği yapılandırılmış klinik görüşme + DSM-5 / ICD-11 ölçütlerinin karşılanması + tıbbi neden taraması (tiroid, kafein-uyarıcı, kardiyak, vestibüler) + komorbidite değerlendirmesi (depresyon, uyku bozukluğu, madde kullanımı) sürecinin sonunda konur.

Tarama amacıyla yaygın kullanılan kısa öz değerlendirme ölçekleri:

GAD-7 (Spitzer ve ark., 2006) — yaygın kaygı bozukluğu için; Türkçe geçerlilik: Konkan ve ark. (2013).
LSAS (Liebowitz Sosyal Anksiyete Ölçeği) — sosyal anksiyete bozukluğu için.
BAI (Beck Anksiyete Envanteri) — genel anksiyete belirti şiddeti için.
PSWQ (Penn State Endişe Ölçeği) — endişe sıklığı ve yoğunluğu için.

Önemli uyarı: hiçbir tarama ölçeği tanı koymaz. Yüksek puan "kaygı bozukluğunuz var" anlamına gelmez; "klinik değerlendirme önerilir" anlamına gelir. Düşük puan da "endişeniz önemli değil" demek değildir — endişe yaşam kalitenizi bozuyorsa puandan bağımsız değerlendirme yerinde olur. İnternette dolaşan "kaygı türü testi" tipi araçlar tanı koymaz, alt-tip ayrımı yapmaz; yalnızca öz farkındalığı yapılandırır.

Tedavi: Bilişsel Davranışçı Terapi Birinci Basamaktır

Kaygı bozukluklarında NICE (CG159), APA Practice Guideline ve WFSBP kılavuzlarının birinci basamak önerisi Bilişsel Davranışçı Terapi'dir (BDT). Hofmann ve Smits'in (2008) randomize kontrollü çalışmaları kapsayan meta-analizi, BDT'nin kaygı bozukluklarında Cohen's d ~0.8-1.2 büyüklüğünde (geniş) etki sağladığını ortaya koymuştur — psikoterapi alanındaki en güçlü kanıt tabanlarından biridir.

BDT genellikle 12-16 seans olarak planlanır; haftalık görüşmeler ve seans arası ev ödevleri içerir. Temel bileşenler şunlardır:

Psikoeğitim: kaygının işlevi, kaçınma ve güvenlik davranışlarının tabloyu nasıl sürdürdüğü.
Bilişsel yeniden yapılandırma: felaketleştirme, "ya olursa" örüntüleri, olumlu/olumsuz meta-inançların incelenmesi ve esnetilmesi.
Maruz bırakma (exposure): tetikleyici durum, beden duyumu (interoceptive) veya bilişsel içerikle planlı, dereceli temas; yeni öğrenmenin kazanılması.
Davranışsal deneyler: "Sunumda terlersem kesin rezil olurum" inancını gerçek yaşamda test etme.
Gevşeme ve nefes çalışmaları: diyafram nefesi, progresif kas gevşemesi — temel modaliteler.
Üçüncü dalga modüller: kabul ve kararlılık terapisi (ACT), mindfulness temelli stres azaltma (MBSR), şema terapisi seçili vakalarda eklenir.

Travma kökenli kaygı (örneğin kaza, saldırı, kayıp sonrası tetiklenen) söz konusu olduğunda EMDR terapisi faydalı bir modalite olabilir. Coğrafi ya da işlevsel kısıtlar nedeniyle yüz yüze görüşme zor ise online terapi yapılandırılmış BDT için meta-analitik düzeyde yüz yüze format kadar etkili kabul edilir. BDT seansları ve EMDR seansları hakkında ayrıntılı bilgi hizmet sayfalarındadır.

İlaç Tedavisi

İlaç tedavisi tek başına bir seçenek olarak değil; tablonun şiddetine, komorbiditelere ve kişinin tercihine göre psikoterapiye eklenen veya başlangıçta kombinasyon biçiminde uygulanan bir bileşendir. İlaç başlatma kararı yalnızca bir psikiyatrist tarafından verilir; bu yazıda hiçbir marka, etken madde veya doz önerisi yer almaz.

SSRI grubu antidepresanlar (Seçici Serotonin Geri-alım İnhibitörleri). Kaygı bozukluklarında genel olarak ilk basamak ilaç sınıfıdır. Etkinin yerleşmesi 4-6 hafta sürebilir; bu süre boyunca kesmemek önemlidir.
SNRI grubu antidepresanlar. SSRI yanıtı yetersiz veya tolere edilemediğinde ikinci basamak sınıftır.
Benzodiazepinler. Hızlı anksiyolitik etkili bir gruptur ancak tolerans, fiziksel bağımlılık ve kesilme sendromu riski nedeniyle yalnız kısa süreli ve kriz dönemine sınırlı, dikkatli reçete edilen bir gruptur. Uzun süreli kullanım kanıta dayalı kılavuzlarda önerilmez.
Beta-blokerler. Performans-tipi sosyal kaygıda bedensel belirtileri azaltmak için semptomatik düzeyde kullanılabilir; tedavi edici değildir.
Bitkisel ürünler. Passiflora, kava, ashwagandha, valerian gibi ürünlerin kanıt düzeyi düşüktür; ayrıca reçeteli ilaçlarla etkileşim riski taşırlar. Eklemeden önce mutlaka bir hekimle konuşulmalıdır.

SSRI ya da SNRI kullanan kişinin ilaç kesim sürecinin de psikiyatrist gözetiminde kademeli planlanması gerekir. Aniden kesme kesilme sendromuna yol açabilir.

Günlük Baş Etme Önerileri

Terapinin yerini almaz; ancak kanıta dayalı yardımcı pratikler iyileşmeyi destekler.

Düzenli aerobik egzersiz — haftada 150 dakika orta yoğunlukta yürüyüş, koşu, yüzme; kaygı belirtilerinde kanıta dayalı azalma sağlar.
Uyku hijyeni — düzenli yatış-kalkış saati, ekran kullanımı azaltma, uyku öncesi kafein-alkol sınırlama.
Diyafram nefesi ve progresif kas gevşemesi — günde 10-15 dakika düzenli pratik.
Mindfulness uygulamaları — sekiz haftalık MBSR programlarının kaygı azaltıcı etkisi meta-analitik düzeyde gösterilmiştir.
Kafein, alkol, nikotin azaltma — kaygı belirtilerini doğrudan tetikler ya da uyku üzerinden dolaylı kötüleştirir.
Sosyal bağ ve destek — yalnızlık ve sosyal izolasyon kaygıyı pekiştirir; düzenli ve yargılayıcı olmayan ilişkiler koruyucudur.
Kronik stres yönetimi — iş yükü, rol çatışmaları, sınırlar üzerine çalışılması.

İnternette yaygın "kaygıdan üç günde kurtulma" ya da "anksiyeteyi tek nefeste yenme" tipi içerikler klinik gerçekliği yansıtmaz. Sağlık alanında "kurtulma" ya da "kesin sonuç" vaadi etik dışıdır; gerçekçi çerçeve, kanıta dayalı tedaviyle semptomların anlamlı azalması ve işlevselliğin geri kazanılmasıdır.

Yakınınızda Kaygı Bozukluğu Belirtisi Fark Ettiyseniz

Eş, partner, ebeveyn veya yetişkin çocuk olarak yakınınızda sürekli endişe, uyku güçlüğü, fiziksel şikâyet ya da sosyal kaçınma fark ediyorsanız tutumunuz iyileşme sürecini etkiler.

Yapılması yararlı olanlar. Yargılamadan dinlemek; belirtilerin gerçek olduğunu kabul etmek ("şımarıklık" ya da "zayıflık" çerçevesi kurmamak); profesyonel değerlendirme önerirken zorlama yerine seçenek olarak sunmak; günlük rutinlerde küçük destekler önermek (yürüyüşe birlikte çıkma, randevuya eşlik etme).

Kaçınılması gereken tutumlar. "Kafana takma, geçer" gibi minimize edici sözler; zorla maruz bırakma ("kalabalığa girersen alışırsın" mantığıyla itme); kendi başınıza tanı koyma denemeleri; alkol, bitkisel "rahatlatıcı" ya da arkadaşların ilaçlarını önermek.

Ergeninizde okul reddi, sürekli somatik şikâyetler (baş-karın ağrısı), sosyal ortamlardan belirgin geri çekilme veya ayrılma anksiyetesi belirtileri görüyorsanız çocuk-ergen psikiyatristi ya da çocuk-ergen alanında çalışan bir klinik psikoloğa başvurmak yerinde olur.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı?

Aşağıdaki işaretler profesyonel değerlendirmeyi geciktirmeden almanız için somut nedenlerdir:

Endişe, korku veya kaçınma haftalardır günlük yaşamı (iş, eğitim, ilişkiler, uyku) belirgin biçimde aşındırıyor.
Bedensel belirtiler (çarpıntı, nefes darlığı, baş dönmesi) için tıbbi tetkikler temiz çıktığı halde belirtiler sürüyor.
Panik atak biçimindeki yoğun krizler tekrarlıyor ya da yeni atak korkusu davranışları kısıtlıyor.
Kaçınma davranışları yaşam alanınızı belirgin daraltıyor (artık asansöre binemiyor, sunum yapamıyor, evden çıkamıyor).
Kaygıya majör depresyon, uyku bozukluğu, alkol-madde kullanımı veya intihar düşünceleri eşlik ediyor.

Kaygı bozukluğu çalışma alanı sayfası üzerinden destek sürecini başlatabilir, iletişim sayfasından ön görüşme talebi iletebilirsiniz.

Acil Destek

İntihar düşünceniz varsa, kendinize ya da bir başkasına zarar verme riski hissediyorsanız ya da yakın çevreniz risk altındaysa derhal aşağıdaki hatları arayın:

112 — Acil tıbbi yardım
182 — Sağlık Bakanlığı Danışma / İntihar Önleme Yönlendirmesi
183 — Aile, Kadın, Çocuk ve Sosyal Destek Hattı

Panik bozukluğu ve agorafobi başta olmak üzere bazı kaygı bozukluklarında komorbid intihar düşüncesi riski yükselir; bu hatlar yedi gün 24 saat ulaşılabilirdir.

Yararlanılan Kaynaklar

American Psychiatric Association. (2013/2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition (DSM-5 / DSM-5-TR). APA.
World Health Organization. (2022). International Classification of Diseases, 11th Revision (ICD-11). WHO.
National Institute for Health and Care Excellence. Generalised Anxiety Disorder and Panic Disorder in Adults: Management (CG159). NICE.
American Psychological Association. Clinical Practice Guideline for the Treatment of Anxiety Disorders. APA.
Hofmann, S. G. & Smits, J. A. J. (2008). Cognitive-behavioral therapy for adult anxiety disorders: A meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Journal of Clinical Psychiatry, 69(4), 621-632.
Spitzer, R. L. ve ark. (2006). A brief measure for assessing generalized anxiety disorder: The GAD-7. Archives of Internal Medicine, 166(10), 1092-1097.
World Health Organization. Mental Health Gap Action Programme (mhGAP) Intervention Guide.