F
Klinik Psikolog
Feyza Mıhcı
Terapi Yaklaşımları28 Mayıs 202615 dk okuma

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) Nedir? Hexaflex

Kabul ve kararlılık terapisi (ACT) nedir, Hayes hexaflex 6 süreç, psikolojik esneklik, BDT farkı ve kanıt tabanı: Klinik Psikolog Feyza Mıhcı.

Özet

Kabul ve kararlılık terapisi (ACT), Steven Hayes, Kirk Strosahl ve Kelly Wilson tarafından 1999'da geliştirilen üçüncü dalga bilişsel davranışçı yaklaşımdır. Düşünceleri değiştirmek yerine, düşünce ve duygularla ilişkiyi değiştirerek psikolojik esnekliği artırmayı hedefler. Altı süreçten oluşan hexaflex modelinde kabul, bilişsel ayrıştırma, şimdiki an, bağlamsal benlik, değerler ve kararlı eylem birlikte çalışır. A-Tjak 2015 meta-analizi (39 RCT) depresyon, kaygı, kronik ağrı ve madde kullanımında BDT ile eşdeğer etki büyüklüğü gösterir. Tipik süreç 8-16 oturumdur; sertifikalı bir uygulayıcı tarafından yürütülür. Aktif intihar düşüncesi varsa 112, 182 veya 183'ü arayın.

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) Nedir? Hexaflex

Yazan: Klinik Psikolog Feyza Mıhcı · Son güncelleme: 26 Mayıs 2026

TL;DR

Kabul ve kararlılık terapisi (ACT), Steven Hayes, Kirk Strosahl ve Kelly Wilson tarafından 1999'da geliştirilen üçüncü dalga bilişsel davranışçı yaklaşımdır. Düşünceleri değiştirmek yerine, düşünce ve duygularla ilişkiyi değiştirerek psikolojik esnekliği artırmayı hedefler. Altı süreçten oluşan hexaflex modelinde kabul, bilişsel ayrıştırma, şimdiki an, bağlamsal benlik, değerler ve kararlı eylem birlikte çalışır. A-Tjak 2015 meta-analizi (39 RCT) depresyon, kaygı, kronik ağrı ve madde kullanımında BDT ile eşdeğer etki büyüklüğü gösterir. Tipik süreç 8-16 oturumdur; sertifikalı bir uygulayıcı tarafından yürütülür. Aktif intihar düşüncesi varsa 112, 182 veya 183'ü arayın.

ACT Nedir? Hızlı Tanım

Kabul ve kararlılık terapisi (ACT), Steven C. Hayes, Kirk Strosahl ve Kelly Wilson'ın 1999'da yayımladığı Acceptance and Commitment Therapy: An Experiential Approach to Behavior Change kitabıyla kurulan, kanıta dayalı bir psikoterapi modelidir. Kısaltma tek heceli "akt" biçiminde telaffuz edilir; bu Hayes'in tercihidir.

ACT, bilişsel davranışçı terapinin (BDT) üçüncü dalgası olarak konumlanır. Birinci dalga Skinner ve Watson'ın davranışçılığı, ikinci dalga Beck ve Ellis'in bilişsel-davranışçı modeli, üçüncü dalga ise Hayes, Linehan (DBT) ve Segal-Williams-Teasdale (MBCT) tarafından temsil edilen bağlamsal-davranışçı yaklaşımlardır. Ortak davranış bilimi temeline dayanırlar; müdahale hedefi farklılaşır.

Tedavinin amacı semptomu doğrudan azaltmak değil, değer-yönelimli yaşamı mümkün kılan psikolojik esnekliği artırmaktır. Bu esneklik üç bileşenden oluşur: içsel deneyime açıklık, şimdiki anla temas ve değerlerle uyumlu kararlı eylem. Hayes'in formülü açıktır: "Acı kaçınılmazdır, ıstırap seçimseldir."

ACT vs BDT — "Düşünceyi Değiştirme" vs "İlişkiyi Değiştirme"

ACT ile BDT'nin en kritik farkı düşünceye yaklaşımdadır. Klasik BDT olumsuz otomatik düşünceyi sorgular, kanıtla test eder ve dengeli bir alternatifle yeniden yapılandırır. ACT ise düşüncenin içeriğini değil, kişinin o düşünceyle kurduğu ilişkiyi hedef alır: düşünce olduğu gibi gözlemlenir, ona inanmadan yer açılır.

BoyutBDTACT
Düşünceye yaklaşımÇürüt, dengele, yeniden yapılandırKabul et, ayrış, gözlemle
MekanizmaBilişsel yeniden yapılandırmaPsikolojik esneklik
Tedavi hedefiSemptom azaltmaDeğer-yönelimli yaşam
Mindfulness rolüOpsiyonel yardımcıAltı süreçten biri (temel)
Tipik süre12-20 seans8-16 seans
Felsefi temelRasyonalist çerçeveFonksiyonel kontekstüalizm
Birinci basamak endikasyonSpesifik fobi, panik, akut depresyonKronik ağrı, mükemmeliyetçilik, anlam krizi

ACT bir BDT alternatifi değil, akrabasıdır. Hofmann ve ark. (2012) BDT'nin 16 bozuklukta orta-büyük etki büyüklüğü gösterdiğini ortaya koymuştur; A-Tjak ve ark. (2015) ACT'in aynı endikasyonlarda BDT ile karşılaştırılabilir etki ürettiğini göstermiştir. Seçim klinik tabloya ve tedavi geçmişine göre yapılır. BDT seansları yoğun yapılandırma ve ev ödevi pratiği isterken, ACT deneyimsel egzersizleri ve metaforu öne çıkarır.

Hexaflex — 6 Ana Süreç

Hexaflex, ACT'in altı temel sürecini bir altıgenin köşelerine yerleştiren ve merkeze psikolojik esnekliği koyan kavramsal modeldir. Her süreç bir patolojik kutbun karşıtıdır; tedavi bu altı sürecin birlikte çalışmasıyla ilerler.

Süreç (TR)İngilizceTanımKlasik Metafor
KabulAcceptanceİçsel deneyimi savaşmadan, olduğu gibi karşılamakYolcular Otobüsü
Bilişsel AyrıştırmaDefusionDüşünceyi gerçeğin kendisi değil, geçici bir zihin olayı olarak görmekYapraklar Üzerinde Düşünceler
Şimdiki AnPresent momentGeçmiş ve gelecek değil, an'da bilinçle temasKum Saati
Bağlamsal BenlikSelf-as-context"Düşünen ben" değil, deneyimi gözlemleyen sürekli benSatranç Tahtası
DeğerlerValuesYaşamın yönünü belirleyen, kişisel olarak seçilmiş ilkelerPusula
Kararlı EylemCommitted actionDeğerlerle uyumlu, somut ve sürdürülebilir davranışDireksiyondaki El

Kabul, deneyimsel kaçınmanın karşıtıdır; bir duyguyu bastırmak yerine ona yer açmak. Bilişsel ayrıştırma, bilişsel füzyonun karşıtıdır: "Ben başarısızım" cümlesini bir gerçek olarak yaşamak yerine, "aklımdan 'ben başarısızım' düşüncesi geçiyor" biçiminde gözlemlemek. Şimdiki an, geçmişe takılı veya geleceğe atılmış zihnin tersine deneyimin yaşandığı an ile bağ kurmaktır. Bağlamsal benlik, "kavramsal ben" yerine deneyimin değişen içeriğine eşlik eden değişmeyen tanığı tanıma kapasitesidir.

Değerler ve kararlı eylem modelin yön veren çiftidir. Değerler, sürekli seçilen yaşam yönlerini (sevgi, dürüstlük, öğrenme, sağlık) temsil eder; kararlı eylem, bu değerlerin somut davranışlara dönüşmesidir. Bir köşede ilerleme diğerlerini besler; psikolojik esneklik bütüncül bir yetenektir.

RFT — İlişkisel Çerçeve Kuramı

ACT'in altında yatan davranış kuramı, Steven Hayes'in 1982'de başlattığı İlişkisel Çerçeve Kuramı'dır (Relational Frame Theory, RFT). Hayes, Barnes-Holmes ve Roche'un 2001 tarihli Relational Frame Theory kitabıyla derlenen bu çerçeve, insan dilinin ve düşüncesinin nasıl çalıştığını açıklayan post-Skinneryen bir teoridir.

RFT'nin temel önerisi şudur: insanlar nesneleri doğrudan deneyim aracılığıyla değil, türetilmiş ilişkisel çerçeveler üzerinden öğrenir. Bir kelime ile bir nesne, bir olay ile bir duygu arasında kurulan ilişki, doğrudan deneyimlenmese bile zihinsel olarak işler. Aynı yetenek acı verici düşüncelerin gerçek dışı bağlamlarda da etkili olmasına neden olur.

ACT'in klinik mantığı buradan doğar: insan zihni ilişkisel çerçevelerden kaçınamıyorsa, hedef düşüncenin içeriğini değil, ona verilen davranışsal yanıtı değiştirmektir.

Klasik ACT Metaforları

ACT klinik pratiğinde metafor, soyut süreci somutlaştırmanın temel aracıdır. Dört klasik metafor seansta sıkça başvurulan referans noktalarıdır.

Yolcular Otobüsü. Kişi otobüsün şoförüdür; düşünceler ve duygular yolculardır. Bazı yolcular yüksek sesle bağırır. Şoförün iki seçeneği vardır: otobüsü durdurup yolcularla tartışmak (deneyimsel kaçınma) veya değerlerinin gösterdiği yöne sürerken yolcuları gözlemlemek (kararlı eylem). Metafor, kabul ile kararlı eylemi tek görüntüde birleştirir.

Beyaz Ayı. Wegner'in 1987 deneyinden uyarlanan bu metafor düşünce bastırmanın paradoksunu anlatır: "Beş dakika boyunca beyaz ayıyı düşünmeyin" talimatı verildiğinde, katılımcılar onu daha sık düşünür. Bastırma çabası düşünceyi güçlendirir.

Dama Tahtası. Düşünceler ve duygular siyah ve beyaz taşlardır; sürekli savaşır. Kişi taşlarla özdeşleşirse savaşın bir tarafı olur. Oysa kişi tahta olabilir: taşların hareketine eşlik eden, ancak yenilemeyen değişmez zemin. Bu metafor bağlamsal benliğin merkezindedir.

Kum Saati. Üst hazne geçmiş, alt hazne gelecek, dar boğaz şimdiki an'dır. Zihin üst ve alt hazne arasında gidip gelir; yaşam yalnızca dar boğazda yaşanır.

ACT Kimler İçin Etkilidir?

A-Tjak ve ark.'nın 2015 tarihli meta-analizi 39 randomize kontrollü çalışmadan (toplam n ≈ 1.821) elde edilen verilerle ACT'in klinik etkililiğini ortaya koymuştur. Sonuçlar, ACT'in geniş bir endikasyon yelpazesinde BDT ile karşılaştırılabilir etki büyüklüğü ürettiğini gösterir.

  • Depresyon — Orta-büyük etki büyüklüğü; klasik BDT ile eşdeğer sonuç. Özellikle nüks önleme ve değer kaybı yaşanan eşik altı tablolarda öne çıkar.
  • Kaygı bozuklukları — Yaygın kaygı bozukluğu, sosyal kaygı ve panik bozuklukta orta etki büyüklüğü. Deneyimsel kaçınmayı azaltma ACT'in temel mekanizmasıdır.
  • Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) — Twohig ve ark. (2010) RCT'sinde ACT'in OKB için ERP (maruz bırakma ve tepki önleme) ile karşılaştırılabilir etki ürettiği gösterilmiştir; ACT-OKB tek başına veya ERP ile kombine kullanılır.
  • Kronik ağrı — Vowles-McCracken çalışmaları kronik ağrıda en güçlü kanıt tabanına sahip yaklaşımlardan biri olarak ACT'i konumlandırmıştır.
  • Madde kullanım bozuklukları — ACT'in deneyimsel kaçınma odağı, madde kullanımının kaçınma fonksiyonunu hedeflemede etkilidir.
  • Erteleme — Değerden kopuk eylem örüntüsü olarak ertelemenin ACT'in değer-yönelimli kararlı eylem süreciyle ele alınması, birinci basamak yaklaşımlardan biridir.
  • Mükemmeliyetçilik — Kavramsal benlik füzyonu ve deneyimsel kaçınma temelli mükemmeliyetçilik, ACT'in bilişsel ayrıştırma ve bağlamsal benlik süreçleriyle çekirdek mekanizma olarak ele alınır.
  • Stresle ilişkili tablolar ve iş tükenmişliği — Anlam krizi ve değer kaybı boyutlarında etkili.

APA Division 12, ACT'i depresyon, kronik ağrı, OKB ve psikoz için araştırma tarafından desteklenen tedaviler listesinde tanır. Endikasyon kararı her zaman bireysel klinik formülasyonla alınır; tek başına bir liste tedavi seçimini belirlemez.

ACT ve Kronik Ağrı

Kronik ağrı, ACT'in en güçlü kanıt tabanına sahip uygulama alanlarından biridir. Kevin Vowles ve Lance McCracken'ın çalışmaları, ağrının ortadan kalkmasını değil, ağrıya rağmen değer-yönelimli yaşamı hedef alan ACT yaklaşımının fiziksel işlev kaybını ve duygusal yıkımı belirgin biçimde azalttığını göstermiştir.

İngiltere'nin Ulusal Sağlık ve Klinik Mükemmellik Enstitüsü, 2021'de yayımladığı NICE NG193 Kronik Primer Ağrı kılavuzunda, ACT-temelli psikolojik müdahaleleri kronik primer ağrı için önerilen yaklaşımlar arasında kayda geçirmiştir. Kılavuz, kronik ağrıda farmakolojik müdahalelerin sınırlarını vurgular ve psikolojik müdahalelerin merkezi rolünü öne çıkarır.

ACT'in kronik ağrıda işleyiş mantığı şudur: ağrıyı kontrol etme çabası ağrının kendisinden çok yaşam kalitesini düşürür. Ağrıyı kabul etmek pes etmek değil, ağrıya rağmen değer-yönelimli eylemi sürdürebilmek için zihinsel alan açmaktır. Vowles ve McCracken verilerinde ağrı kabulü ile değer-yönelimli aktivite kombinasyonunun fiziksel engeli yaklaşık üçte bir oranında azalttığı raporlanmıştır.

Değerler vs Hedefler — Kritik Ayrım

ACT klinik pratiğinde en sık karıştırılan kavram çifti değerler ve hedeflerdir. Bu ayrımın net çekilmesi tedavinin yön bulmasında belirleyicidir.

Değer, süresi olmayan, ulaşılıp bitirilemeyen bir yaşam yönüdür. "Sevgi dolu bir partner olmak" bir değerdir; her gün, her ilişkide yeniden seçilir. Hedef ise ulaşılabilen, tamamlanabilen, kutucuğu işaretlenen somut bir noktadır. "Önümüzdeki ay partnerimle bir konuşma planı yapmak" bir hedeftir.

Hedefler değerlere hizmet ettiğinde anlamlıdır; değerden kopmuş hedef yorgunluk üretir. Mükemmeliyetçi profilde gözlenen örüntü budur: hedefler peş peşe gelir, ulaşılır, ancak doygunluk gelmez. "Hedeflerime ulaştım ama hâlâ mutlu değilim" tipik bir ifadedir. ACT bu durumda hedef listesini büyütmek yerine, hedeflerin altındaki değer mimarisini sorgular.

Pusula metaforu bu farkı görselleştirir: pusula yönü gösterir (değer), varış noktasını değil. Kişi pusulanın gösterdiği yöne sonsuza dek yürür; her gün, her seçimde yön yeniden seçilir.

Bilişsel Ayrıştırma Teknikleri

Bilişsel ayrıştırma (defüzyon) teknikleri, bir düşünceye verilen otomatik inancı azaltmaya yönelik deneyimsel egzersizlerdir. Aşağıda en sık başvurulan üç teknik örneklenir; bunlar bir uygulama el kitabı değildir, sertifikalı bir ACT uygulayıcısı eşliğinde işlevsel kullanım kazanırlar.

"...düşüncesine sahibim" formülü. "Yetersizim" cümlesi yerine "Şu an aklımdan 'yetersizim' düşüncesi geçiyor" cümlesi kullanılır. Bu basit dilbilimsel kaydırma, düşünceyle özdeşleşmeyi azaltır.

Yapraklar Üzerinde Düşünceler. Bir akarsuyun kenarında oturduğunuzu hayal edersiniz. Her bir düşünce gelir, bir yaprağa konur ve suyla birlikte akıp gider. Düşünceyi tutmaya veya itmeye çalışmazsınız; gözlemlersiniz. Egzersiz mindfulness ile akrabadır ancak amacı farkındalık değil, ilişki dönüşümüdür.

Kelimeyi Tekrarlama (Titchener tekniği). Bir düşüncenin kelimesi yüksek sesle 30-45 saniye boyunca hızla tekrarlanır. Anlam çabuk eriyip yerini sese bırakır. Bu egzersiz bir kelimenin gerçeği temsil etmediği, yalnızca bir ses olduğu deneyimini somutlaştırır.

Bu teknikler ev ödevi olarak verildiğinde anlam kazanır; ancak seans dışı bağımsız uygulama, eğitimli klinisyenin formülasyonu eşliğinde belirlenir.

Yaygın Yanlış Anlamalar — "Kabul Teslim mi?"

ACT'in en sık karşılaşılan yanlış okumalarından üçü tedaviye direnci besler ve önceden ele alınmayı gerektirir.

"Kabul, teslim olmaktır." Kabul, savaşmamak ile teslim olmak arasındaki farkı netleştirir. Bir duyguyu ya da düşünceyi kabul etmek, ona katılmak ya da onun yönlendirmesine boyun eğmek değildir; o deneyime savaşmadan yer açmaktır. Eylem hâlâ değerler tarafından yönlendirilir. Kronik ağrıyı kabul etmek ağrıdan vazgeçmek değil, ağrıya rağmen değer-yönelimli yaşamı sürdürmek anlamına gelir.

"ACT, mindfulness ile aynı şeydir." Mindfulness, ACT'in altı sürecinden yalnızca biridir (şimdiki an süreci). ACT, mindfulness'a değerleri, bilişsel ayrıştırmayı, bağlamsal benliği ve kararlı eylemi ekler. Yalnızca dikkat egzersizi yapmak ACT değildir; ACT, dikkati eyleme bağlayan kuramsal mimaridir.

"ACT, pozitif düşünme tekniğidir." ACT pozitif düşünme önermez. Olumsuz düşünceyi olumlu olanla değiştirme çabası ACT'in karşıt mesajıdır. Hayes'in formülü açıktır: düşünceyi değil, düşünceyle ilişkiyi değiştirmek. "Olumlu düşün, kendini sev, mutluluğu yakala" söylemleri popüler psikoloji jargonudur ve ACT'in deneyimsel kabul ilkesiyle çelişir.

Kontrendikasyonlar ve Sınırlar

ACT'in geniş endikasyon yelpazesi onu evrensel bir çözüm yapmaz. Belirli klinik tablolarda ACT öncelikli müdahale değildir.

  • Aktif intihar planı. Yapılandırılmış intihar planı, somut yöntem belirleme veya yakın eylem niyeti varsa öncelik kriz yönetimi ve psikiyatrik değerlendirmedir. ACT, kriz dönemi sonrasında ilerleyen sürece entegre edilir. Kriz anında 112 aranır.
  • Akut psikoz dönemi. Aktif psikotik epizot sırasında ayrıştırma egzersizleri ya da deneyimsel teknikler içerik testi açısından uygun değildir. Psikiyatrik stabilizasyon sonrası ACT, psikoz sonrası bakım ve nüks önlemede kanıta dayalı bir seçenek haline gelir (Bach & Hayes 2002 RCT).
  • Ağır madde intoksikasyonu veya akut detoks. Önce tıbbi stabilizasyon; ACT entegrasyonu sonra.
  • İleri demans, ciddi bilişsel bozulma. ACT'in dilbilimsel ve metaforik içeriği gereği uyarlanabilirlik sınırlıdır.
  • Güvenli olmayan yaşam koşulları. Aktif aile içi şiddet veya temel güvenlik tehdidi varsa öncelik güvenlik planlaması ve sosyal destek mekanizmalarıdır.

ACT, ACBS onaylı bir eğitim programından mezun sertifikalı bir uygulayıcı tarafından yürütülmelidir. Yapay zekâ uygulamaları, self-help kitapları veya sertifikasız çevrimiçi içerikler tedavi yerine geçmez; psikoeğitim sağlayabilir.

Seans Yapısı, Süresi

Bir ACT süreci genellikle aşağıdaki çerçeveye oturur:

  • Toplam seans sayısı: Tipik aralık 8-16 seans. Karmaşık tablolar veya kişilik düzeyinde örüntülerde 20-30 seansa uzayabilir.
  • Sıklık: Genellikle haftada bir; yoğun süreçlerde haftada iki, sonlandırma fazında iki haftada bire çekilir.
  • Seans süresi: 45-50 dakika standart; deneyimsel egzersiz içeren oturumlarda 60 dakika.
  • Format: Bireysel, grup ve kısa müdahale formatlarında uygulanır. Lappalainen ve ark.'nın (2014) çalışması terapist rehberli online ACT'in yüz yüze ACT ile karşılaştırılabilir etki ürettiğini göstermiştir.
  • Akış: Değerler haritası → bilişsel ayrıştırma ve kabul becerileri → bağlamsal benlik ve şimdiki an süreçleri → kararlı eylem planı → nüks önleme.

Süreç yüz yüze bireysel terapi veya online terapi formatında yürütülebilir. Online uygulamanın deneyimsel egzersiz boyutu için video kalitesi, sessiz ortam ve kararlı bağlantı önceden değerlendirilir.

ACT vs BDT vs DBT vs Şema — Karşılaştırma

Dört kanıta dayalı yaklaşımın yerlerini netleştirmek tedavi seçiminde belirleyicidir. Hiçbiri diğerinin alternatifi değil, klinik tabloya göre seçilen yaklaşımlardır.

BoyutBDTACTDBTŞema Terapi
KurucuAaron Beck (1960'lar)Hayes-Strosahl-Wilson (1999)Marsha Linehan (1993)Jeffrey Young (1990)
Tipik süre12-20 seans8-16 seans6-12 ay (faz yapılı)40-60 seans +
Birincil mekanizmaBilişsel yeniden yapılandırmaPsikolojik esneklikDuygu düzenleme + diyalektik dengeŞema iyileşmesi
Birincil hedefDüşünce-davranış döngüsüDeğer-yönelimli yaşamDuygu yoğunluğu kontrolüErken uyumsuz şemalar
En güçlü endikasyonDepresyon, anksiyete, OKBKronik ağrı, mükemmeliyetçilik, anlam kriziBorderline kişilik bozukluğuKişilik bozuklukları, kronik depresyon
Mindfulness rolüOpsiyonelAltı süreçten biriTemel beceri setiSınırlı

Yöntem detayları için BDT rehberi ve şema terapi rehberi okunabilir. Karar her zaman bireysel formülasyonla, klinisyenle birlikte alınır.

Türkiye'de ACT

Türkiye'de ACT alanında uluslararası akreditasyon hattı ACBS (Association for Contextual Behavioral Science) üzerinden işler. Yerel düzeyde TURBAD (Türkiye Bağlamsal Bilimler ve Psikoterapiler Derneği), ACBS'in Türkiye temsili olarak ACT eğitimleri ve süpervizyon ağı sağlar.

Türkiye'de ACT'in tanınırlığında Dr. İbrahim Bilgen ve ACT Türkiye ekosistemi önemli rol oynamıştır; Türkçe ACT içeriklerinin akademik standartta yayılmasında bu çalışmaların payı büyüktür. Russ Harris'in The Happiness Trap (Türkçe: Mutluluk Tuzağı) kitabının Türkçe yayımı, ACT'in genel okur kitlesine ulaşmasında dönüm noktasıdır.

Ölçek tarafında, Yavuz ve ark. (2016) Türk Psikiyatri Dergisi'nde Kabul ve Eylem Anketi-II (AAQ-II) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını yayımlamıştır. AAQ-II, deneyimsel kaçınmayı ve psikolojik esnekliği ölçen yedi maddelik bir öz-bildirim ölçeğidir; ACT'in tek başına klinik çıktı ölçütü değildir, ancak değişimin izlenmesinde yardımcıdır.

Bir uygulayıcının ACBS-uyumlu eğitim aldığını anlamak için sertifika kaynağı (ACBS-onaylı eğitmen, TURBAD eğitim programı, üniversite sertifika programı) sorgulanır. Sertifikasız ACT uygulaması bir yetkinlik beyanı değildir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalı?

Aşağıdaki işaretler bir uzmanla görüşmenin yararlı olacağını gösterir:

  • Düşünceyle uzun süredir savaşma, "olumsuz düşünceyi çürüttüm ama yine geliyor" yorgunluğu.
  • Hedeflere ulaşılmasına rağmen kaybolan doygunluk, anlam krizi, değer-hedef karışıklığı.
  • Kronik ağrı, kanser veya uzun süreli tıbbi tablo sürecinde "hastalıkla yaşamak" arayışı.
  • Mükemmeliyetçilik, erteleme veya tükenmişlik gibi değer-yönelim sorunlarıyla bağlantılı tablolar.
  • BDT denenmiş olmasına rağmen geri dönen örüntüler.

Acil Yardım Hatları

  • 112 — Sağlık Bakanlığı Acil
  • 182 — Sağlık Bakanlığı MHRS (randevu ve danışma)
  • 183 — Aile, Kadın, Çocuk ve Sosyal Hizmetler Destek Hattı

Yoğun kriz, kendine veya başkasına zarar verme düşünceleri varsa lütfen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. WHO Safe Messaging Guidelines (2017, güncelleme 2023) uyarınca aktif intihar planı varlığında öncelik kriz yönetimidir; ACT bu aşamadan sonra entegre edilir.

Süreçle ilgili sorularınız veya randevu için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. ACT yaklaşımıyla yürütülen bireysel terapi seansları yüz yüze veya online formatta planlanabilir.

Kaynaklar

  • Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (1999). Acceptance and Commitment Therapy: An Experiential Approach to Behavior Change. New York: Guilford Press.
  • Hayes, S. C. (1982). Rule-governed behavior and the cognitive revolution. The Behavior Analyst, 5(1), 13-23. (RFT'nin kuramsal başlangıcı.)
  • Hayes, S. C., Barnes-Holmes, D., & Roche, B. (2001). Relational Frame Theory: A Post-Skinnerian Account of Human Language and Cognition. New York: Plenum.
  • A-Tjak, J. G. L., Davis, M. L., Morina, N., Powers, M. B., Smits, J. A. J., & Emmelkamp, P. M. G. (2015). A meta-analysis of the efficacy of Acceptance and Commitment Therapy for clinically relevant mental and physical health problems. Psychotherapy and Psychosomatics, 84(1), 30-36.
  • American Psychological Association, Division 12. Research-Supported Psychological Treatments. https://div12.org
  • Harris, R. (2008). The Happiness Trap: Stop Struggling, Start Living. Boston: Trumpeter. (Türkçe: Mutluluk Tuzağı, Doğan Egmont Yayıncılık.)
  • Vowles, K. E., & McCracken, L. M. (2008). Acceptance and values-based action in chronic pain: A study of treatment effectiveness and process. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 76(3), 397-407.
  • National Institute for Health and Care Excellence (2021). Chronic pain (primary and secondary) in over 16s: Assessment of all chronic pain and management of chronic primary pain (NICE Guideline NG193). London: NICE.
  • Association for Contextual Behavioral Science (ACBS). https://contextualscience.org
  • Türkiye Bağlamsal Bilimler ve Psikoterapiler Derneği (TURBAD). https://baglamsalbilimler.org
  • Yavuz, F., Ulusoy, S., Iskin, M., Esen, F. B., Burhan, H. S., Karadere, M. E., & Yavuz, N. (2016). Turkish version of Acceptance and Action Questionnaire-II (AAQ-II): A reliability and validity analysis in clinical and non-clinical samples. Bulletin of Clinical Psychopharmacology, 26(4), 397-408.
  • Lappalainen, P., Granlund, A., Siltanen, S., Ahonen, S., Vitikainen, M., Tolvanen, A., & Lappalainen, R. (2014). ACT internet-based vs face-to-face? A randomized controlled trial of two ways to deliver Acceptance and Commitment Therapy for depressive symptoms. Behaviour Research and Therapy, 61, 29-36.
  • World Health Organization (2017, güncelleme 2023). Preventing Suicide: A Resource for Media Professionals — Safe Messaging Guidelines. Geneva: WHO.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; klinisyen değerlendirmesi yerine geçmez. ACT yalnızca sertifikalı bir uygulayıcı tarafından yürütülmelidir.

Yazar
Klinik Psikolog Feyza Mıhcı
Randevu Al
Tüm Makaleler

Konuşmak istediğiniz bir konu var mı?

Bir görüşme almadan önce sorularınızı kısa bir telefon görüşmesinde yanıtlamayı tercih ediyorum. İletişim formunu dolduran herkesle 24 saat içinde geri dönüş yapılır.