F
Klinik Psikolog
Feyza Mıhcı
Terapi Yaklaşımları11 Haziran 202614 dk okuma

Diyalektik Davranış Terapisi (DBT) Nedir? 4 Modül

DBT nedir, Linehan biyososyal model, 4 modül + 4 bileşen, BPD altın standardı, Linehan-Korslund 2015 RCT: Klinik Psikolog Feyza Mıhcı.

Özet

Diyalektik davranış terapisi (DBT), Marsha Linehan tarafından 1980'lerde sınırda kişilik bozukluğu (BPD) için geliştirilen, sonradan intihar düşüncesi, kendine zarar verme, madde kullanımı, yeme bozukluğu ve duygusal istikrarsızlık gibi geniş yelpazede etkili bulunan bütünleşik bir psikoterapi yaklaşımıdır. Linehan'ın biyososyal modeli temelinde dört modül (mindfulness, distress tolerance, emotion regulation, interpersonal effectiveness) ve dört bileşen (bireysel terapi, beceri grubu, telefon koçluğu, danışman ekibi) ile yapılandırılır. NICE CG78 ve Linehan-Korslund 2015 JAMA Psychiatry RCT'sinde BPD için kanıta dayalı altın standart olarak önerilir. Sertifikalı bir uygulayıcı ekibi tarafından, tipik 12 ay yürütülür.

Diyalektik Davranış Terapisi (DBT) Nedir? 4 Modül

Yazan: Klinik Psikolog Feyza Mıhcı · Son güncelleme: 26 Mayıs 2026

TL;DR

Diyalektik davranış terapisi (DBT), Marsha Linehan tarafından 1980'lerde sınırda kişilik bozukluğu (BPD) için geliştirilen, sonradan intihar düşüncesi, kendine zarar verme, madde kullanımı, yeme bozukluğu ve duygusal istikrarsızlık gibi geniş yelpazede etkili bulunan bütünleşik bir psikoterapi yaklaşımıdır. Linehan'ın biyososyal modeli temelinde dört modül (mindfulness, distress tolerance, emotion regulation, interpersonal effectiveness) ve dört bileşen (bireysel terapi, beceri grubu, telefon koçluğu, danışman ekibi) ile yapılandırılır. NICE CG78 ve Linehan-Korslund 2014 JAMA Psychiatry RCT'sinde BPD için kanıta dayalı altın standart olarak önerilir. Sertifikalı bir uygulayıcı ekibi tarafından, tipik 12 ay yürütülür.

DBT Nedir? Hızlı Tanım

Diyalektik davranış terapisi (Dialectical Behavior Therapy, DBT) — Türkçede zaman zaman diyalektik davranışçı terapi veya DDT olarak da anılır — Marsha M. Linehan'ın Washington Üniversitesi'nde 1980'lerin başında geliştirdiği, kanıta dayalı bir psikoterapi modelidir. Linehan'ın çıkış noktası klinik bir gözlemdi: kronik intihar girişimi ve kendine zarar verme öyküsü taşıyan borderline (sınırda) kişilik bozukluğu tanılı danışanlarda klasik bilişsel davranışçı terapinin (BDT) değişim odaklı yapısı yetersiz kalıyor, hatta zaman zaman danışanı geçersiz kılma deneyimini tetikliyordu.

DBT, bu tıkanmayı aşmak için Zen geleneğinden uyarladığı radikal kabul kavramını davranışçı değişim teknikleriyle birleştirir. Kanonik referans 1991'de Archives of General Psychiatry'de yayımlanan ilk RCT ve 1993'te basılan iki ciltlik el kitabıdır: Cognitive-Behavioral Treatment of Borderline Personality Disorder ve Skills Training Manual.

DBT, üçüncü dalga BDT ailesinin bir üyesidir. Birinci dalga davranışçılığı (Skinner), ikinci dalga bilişsel-davranışçı modeli (Beck, Ellis), üçüncü dalga ise bağlamsal-kabul temelli yaklaşımları kapsar: DBT (Linehan), ACT (Hayes) ve MBCT (Segal-Williams-Teasdale). DBT bu aile içinde klinik popülasyonu en ağır profilden (kronik intiharsallık, BPD) çıkmış olanıdır.

Diyalektik Felsefe — Kabul ve Değişim Dengesi

DBT'nin "D"si tesadüf değildir. Diyalektik, Hegel-sonrası felsefenin tez-antitez-sentez yapısını tanımlar: her olgu içinde karşıt güçler barındırır ve değişim bu karşıtların gerilimi ve sentezinden doğar. Linehan bu çerçeveyi terapiye taşıdı.

DBT'nin merkezi formülü iki cümlede çıkarılabilir: "Olduğun haliyle kabul ediliyorsun" ve "aynı zamanda değişmen gerek" — ikisi de aynı anda doğrudur. Klasik BDT'nin tek yönlü değişim baskısı, ağır duygu düzenleme güçlüğü olan kişide "anlaşılmadım, üstüme geliniyor" deneyimini tetikleyebilir. Diyalektik denge, kabulü değişimin önkoşulu olarak konumlandırır.

Üç temel diyalektik denge örneği DBT pratiğinde sürekli gözetilir: kabul ↔ değişim, esneklik ↔ istikrar ve yetenek artırma ↔ yetenek pekiştirme. Linehan'ın diyalektik denge tone-imzası şu cümlede özetlenir: "umutsuzluk ve umut aynı anda doğru olabilir." DBT, ikisini tek bir gerçekliğin parçası olarak tutar.

Radikal kabul, bu diyalektiğin günlük pratiğidir — pes etmek değil, gerçekliği olduğu gibi tanımak. Sıkıntı toleransı modülünde teknik olarak açılır.

Linehan Biyososyal Model

Biyososyal model, DBT'nin etiyolojik omurgasıdır. Linehan'a göre BPD ve buna benzer kronik duygu düzenleme tabloları biyolojik duygusal hassasiyetin geçersiz kılıcı çevreyle uzun süreli, karşılıklı etkileşiminden doğar.

Boyutİçerik
Biyolojik Duygusal Hassasiyet(a) Yüksek duygusal duyarlılık — düşük eşik. (b) Yüksek duygusal reaktivite — büyük tepki büyüklüğü. (c) Yavaş geri dönüş — uzun süreli tepki. Genetik, nörobiyolojik ve temperamental temellidir.
Geçersiz Kılıcı Çevre (Invalidating Environment)Kişinin içsel deneyiminin (duygu, düşünce, algı) sürekli yanlışlanması, küçümsenmesi, görmezden gelinmesi veya basitleştirilerek yanıtlanması. "Ağladığın için saçma", "bunda üzülecek bir şey yok", "abartıyorsun" tipi yanıtlar.
Transactional LoopBiyolojik hassasiyet → çevresel geçersizleme → duygusal taşkınlık → daha sert çevre tepkisi → daha yoğun geçersizleme. Karşılıklı kısır döngü.

Kritik bir çerçeveleme: Geçersiz kılıcı çevre kavramı, ailenin suçu anlamına gelmez. Linehan'ın kendi vurgusu nettir — aile genelde iyi niyetlidir; ancak çocuğun yüksek hassasiyetiyle eşleşmeyen tepkiler verebilir. Bu suçluluk değil, mismatch (uyumsuzluk) çerçevesidir. Özellikle DBT-A süreçlerinde, ebeveynler bu modeli "biz yanlış yaptık" yerine "uyumsuz bir denklem içindeydik" şeklinde duymalıdır. Aynı çevre, daha düşük duygusal duyarlılıkla doğmuş bir çocuk için "yeterince iyi" olabilirken, daha yüksek hassasiyetli bir kardeş için sistematik geçersizleme deneyimine dönüşebilir. Etiyolojinin daha geniş tartışması için BPD makalemize bakılabilir.

Linehan'ın 2011'deki kişisel açıklaması bu modelin klinik ağırlığını artırır: kendisi de gençliğinde BPD profili ve ağır kendine zarar verme öyküsü taşımış, bu deneyim DBT'nin geliştirilmesine zemin oluşturmuştur. Linehan'ın çerçevelemesi sansasyonel değil, etik bir umut mesajıdır — "iyileşme mümkündür" cümlesinin klinik kanıt zemini.

DBT'nin 4 Modülü — Tam Beceri Sözlüğü

Beceri grubu DBT'nin müfredat omurgasıdır. Dört modül, ortalama 24 hafta süren tek bir döngüde işlenir; standart 12 aylık DBT iki döngüden oluşur.

Mindfulness — Çekirdek Modül

Mindfulness DBT'nin "çekirdek" modülüdür çünkü diğer üç modülün ön koşuludur. Linehan'ın özgün katkısı Wise Mind (Akıllı Zihin) kavramıdır: duygusal zihin (Emotion Mind) ile mantıksal zihnin (Reasonable Mind) örtüştüğü, sezgisel bilginin doğduğu nokta.

Beceriler iki kümeye ayrılır:

  • 3 What skills (ne yaparım): Observe (gözlemle), Describe (tanımla), Participate (katıl).
  • 3 How skills (nasıl yaparım): Non-judgmentally (yargısız), One-mindfully (tek bir şeye odaklı), Effectively (etkili — doğru olanı değil işe yarayanı yap).

DBT mindfulness'ı MBCT'nin meditasyon temelli formatından farklıdır — daha kısa, daha pratik, davranışsal hedeflere bağlıdır.

Distress Tolerance — Sıkıntı Toleransı

Sıkıntı toleransı, akut kriz anında duyguyu değiştirmeden ayakta kalma becerisidir. Bu modül kendine zarar verme ve intihar düşüncesini doğrudan hedefler.

  • TIPP (Temperature, Intense exercise, Paced breathing, Paired muscle relaxation) — fizyolojik aşırı uyarılmayı 5-10 dakikada düşüren kriz becerisi. Soğuk su, yoğun egzersiz, yavaşlatılmış nefes, kas gevşetme.
  • ACCEPTS (Activities, Contributing, Comparisons, Emotions, Pushing away, Thoughts, Sensations) — dikkat dağıtma stratejileri.
  • IMPROVE (Imagery, Meaning, Prayer, Relaxation, One thing in the moment, Vacation, Encouragement) — anın anlamlandırılması.
  • Radikal Kabul — gerçekliği yargılamadan, mücadele etmeden tanımak. Linehan'ın deyimiyle: "Acı + reddediş = ıstırap. Acı + kabul = acı."

Emotion Regulation — Duygu Düzenleme

Duygu düzenleme modülü, duyguyu bastırmak değil anlamak ve yön vermek üzerine kuruludur.

  • ABC PLEASE — duygusal kırılganlığı azaltmanın günlük rutini. Accumulate positive, Build mastery, Cope ahead + uyku, beslenme, fiziksel aktivite, hastalık tedavisi, madde kullanımının azaltılması (PLEASE — Physical illness, Eating, Avoid mood-altering, Sleep, Exercise).
  • Check the Facts — duyguya neden olan yorumun gerçeklerle örtüşüp örtüşmediğini sınamak.
  • Opposite Action — duygunun davranışsal eğilimine bilinçli olarak ters hareket etmek (örn. korkudan yaklaşmak, suçluluktan onarıcı eylem).
  • Davranış Zinciri Analizi (Behavior Chain Analysis) — bireysel terapide kullanılır; problem davranıştan önceki tetikleyici, savunmasızlık, düşünce, duygu, dürtü ve sonuç halkalarını adım adım haritalandırır.

Interpersonal Effectiveness — Kişilerarası Etkililik

İlişki içinde sınır koyma, talep etme, reddetme ve öz saygıyı koruma becerileri.

  • DEAR MAN — talep/ret iletişimi. Describe (durumu tanımla), Express (duyguyu ifade et), Assert (talebini söyle), Reinforce (karşı tarafa kazanımı göster), Mindful (odaklan), Appear confident (kendinden emin görün), Negotiate (pazarlık et).
  • GIVE — ilişkiyi koruma. Gentle, Interested, Validate, Easy manner.
  • FAST — öz saygıyı koruma. Fair, No apologies, Stick to values, Truthful.

DBT'nin 4 Bileşeni — Standart Yapı

Standart DBT bir terapi tekniği değil, dört bileşenli bir programdır. Eksik bileşenle yürütülen "DBT-informed" çalışmalar literatürde standart DBT olarak sayılmaz.

Bireysel Terapi

Haftalık 50-60 dakika. Davranış zinciri analizi yapılır; hedef hiyerarşisi izlenir: (1) yaşamı tehdit eden davranışlar (intihar, kendine zarar), (2) terapiye engel davranışlar, (3) yaşam kalitesini bozan davranışlar, (4) beceri kazanımı. Bireysel terapist aynı zamanda telefon koçluğunu da yürütür. Detaylı süreç için bireysel terapi sayfamıza bakılabilir.

Beceri Grubu

Haftalık 2-2.5 saat, 4-8 katılımcılı kapalı veya yarı açık grup. Dört modül × ~24 hafta tek döngü; standart programda iki döngü tekrar edilir. Sınıf formatındadır — grup psikoterapisi değil, beceri eğitimi.

Telefon Koçluğu

Bireysel terapistin krize özgü, kısa süreli (6-15 dakika) telefon görüşmesi. Amaç: kriz anında beceri uygulamasını canlı koçlamak.

Önemli çerçeveleme: Telefon koçluğu 7/24 destek hattı değildir. Önceden belirlenmiş saatler içinde, beceri-uygulama amaçlıdır. Kendine zarar verme sonrası 24 saat kuralı geçerlidir (zarar verdikten sonraki 24 saat içinde koçluk verilmez — pekiştirme önlenir). Aktif intihar krizinde aranan numara 112'dir, telefon koçluğu değil.

Danışman Ekibi (Consultation Team)

Haftalık 1-1.5 saat terapist toplantısı. "Terapistin terapisi" değil, terapistin destek ekibi. Fidelity (DBT modeline sadakat), tükenmişlik önleme ve etik karar verme işlevleri vardır. Linehan'ın net kuralı şudur: tek başına çalışan klinisyenin yürüttüğü süreç standart DBT olarak sayılmaz. Sertifikalı bir DBT uygulayıcısı her zaman bir danışman ekibinin parçasıdır.

DBT vs BDT — Karşılaştırma Tablosu

BoyutBDTDBT
Temel vurguDeğişim — bilişsel yeniden yapılandırmaKabul + değişim diyalektiği
Birinci basamak hedefOtomatik düşünce, davranışsal döngüDuygu düzenleme, hayatta kalma
YapısıBireysel + ev ödeviBireysel + grup + telefon koçluğu + ekip
Tipik süre12-20 seans12 ay (DBT-A 16 hafta)
Birinci basamak endikasyonDepresyon, panik, fobi, OKBBPD, kendine zarar, intihar düşüncesi
MindfulnessOpsiyonelÇekirdek modül

DBT bir BDT alternatifi değildir; üçüncü dalga türevidir. BPD klinik popülasyonu için BDT'nin tek başına yetersiz kaldığı durumlarda DBT'nin daha kapsamlı yapısı tercih edilir.

DBT Kimler İçin Etkilidir?

DBT'nin birincil ve en güçlü kanıt tabanlı endikasyonu, borderline (sınırda) kişilik bozukluğudur — NICE CG78, Linehan-Korslund 2014 JAMA Psychiatry komponent analizi ve Cochrane Stoffers-Winterling 2022 meta-analizi tarafından desteklenen kanıta dayalı altın standart.

Ek kanıta dayalı endikasyonlar:

  • Kendine zarar verme (NSSI) ve intihar düşüncesi/davranışı — Linehan-Korslund 2014, Mehlum 2014 (ergen).
  • Madde kullanım bozukluğu — DBT-S, Linehan 1999/2002.
  • Yeme bozukluğu — özellikle BED (binge eating) ve BN (bulimia nervosa) için DBT-ED (Safer-Telch-Chen 2009).
  • Yetişkin DEHB — duygu düzenleme grubu uyarlaması (Hesslinger 2002, Hirvikoski 2011).
  • Kronik depresyon ve aşırı kontrollü tablolar — RO-DBT (Lynch 2018).
  • BPD + PTSD komorbiditesi — DBT-PE (Harned-Korslund-Linehan 2014).

"BPD tedavi edilemez" miti yıkılan bir mit haline gelmiştir. Linehan-Korslund 2014, McMain 2009 ve Cochrane 2022 verileri net biçimde aksini göstermektedir.

Kanıt Tabanı

DBT, en geniş kanıt tabanına sahip BPD psikoterapilerindendir.

  • Linehan ve ark. (1991, 1993, 2006) — kanonik kuruluş RCT'leri ve 2 yıllık takip çalışmaları, Archives of General Psychiatry.
  • Linehan-Korslund 2014/2015 (JAMA Psychiatry, 72(5), 475-482) — yüksek intihar riski olan BPD danışanlarında 12 + 12 aylık komponent analizi. Standart DBT, beceri grubu yalnız (DBT-S, skills-only) ve bireysel terapi yalnız (DBT-I) kollarını karşılaştırdı. Tam standart DBT, alternatif kombinasyonlardan üstün geldi — dört bileşen birlikte çalışır.
  • McMain ve ark. (2009, American Journal of Psychiatry, 166(12), 1365-1374) — n=180, 1 yıllık RCT, DBT vs general psychiatric management (GPM). İki kol da BPD'de etkili; DBT, kendine zarar verme azaltmada belirgin avantaj.
  • NICE CG78 (2009, güncel review 2018) — BPD'de tekrarlayan kendine zarar verme için DBT'yi psikolojik tedavi olarak önerir.
  • Cochrane Stoffers-Winterling ve ark. (2022, CD012955) — BPD psikoterapilerinin güncel meta-analizi. DBT en geniş kanıt birikimine sahip yaklaşım; kendine zarar verme, BPD ağırlığı ve psikososyal işlevsellikte anlamlı etki.

Kanıt mimarisinin önemli bir nüansı şudur: Linehan-Korslund 2014/2015 komponent analizi DBT'nin dört bileşeninin birlikteliğinin yalnız beceri grubuna veya yalnız bireysel terapiye göre üstünlük sağladığını göstermiştir. Bu bulgu, "DBT becerilerini kitaptan öğrenip uygularım" beklentisine karşı en güçlü ampirik yanıttır. Standart DBT, bileşen kombinasyonu olarak çalışır.

DBT Uyarlamaları

DBT-A — Ergen Uyarlaması

Miller, Rathus ve Linehan (2007) tarafından geliştirilen DBT-A, 13-19 yaş aralığındaki ergenler için 16 haftalık modifiye programdır. Multifamily skills training çekirdek farkıdır — ergen ve en az bir ebeveyn beceri grubuna birlikte katılır. Beşinci modül olarak Middle Path (orta yol) eklenir: diyalektik ebeveyn-ergen denge eğitimi.

Mehlum ve ark. (2014, JAACAP, 53(10), 1082-1091) tekrarlayan kendine zarar verme ve intihar davranışı gösteren ergenlerde DBT-A vs enhanced usual care RCT'sinde DBT-A'nın belirgin üstünlük gösterdiğini ortaya koymuştur.

DBT-S — Madde Kullanım Uyarlaması

Linehan'ın 1999 ve 2002 çalışmalarına dayanır. Madde kullanım bozukluğu ile BPD komorbid tablolar için tasarlandı. Dialectical abstinence (diyalektik yokluk) kavramını ekler: tam yokluğa bağlılık + nüksü diyalektik olarak ele alma. ALO 191 UYUMA hattı ve psikiyatri-koordinasyonu eş zamanlı çalışır.

DBT-ED — Yeme Bozukluğu Uyarlaması

Safer, Telch ve Chen (2009) tarafından yapılandırıldı. Tıkanırcasına yeme bozukluğu (BED) ve bulimia nervosa için duygu düzenleme odaklı modifiye programdır. Yeme atağının duygusal kaçınma fonksiyonunu haritalar; opposite action + check the facts becerileri yeme döngüsünde uygulanır.

RO-DBT — Radically Open DBT

Thomas R. Lynch (2018, Radically Open Dialectical Behavior Therapy) tarafından geliştirilen, aşırı kontrol (overcontrol) tablolarına yönelik uyarlamadır. Standart DBT'nin hedef kitlesi undercontrol (duygusal taşkınlık) iken, RO-DBT kronik depresyon, anoreksiya nervoza ve obsesif-kompulsif tip kişilik gibi rijit aşırı kontrol tablolarını hedefler. Tedavi süresi yaklaşık 30 hafta. Kronik depresyon ve mükemmeliyetçi tablolarda dikkat çekici bir alternatiftir.

Stanley-Brown Safety Plan — Standart Bileşen

Stanley ve Brown'ın 2012 tarihli Cognitive and Behavioral Practice makalesinde tanımladığı Safety Planning Intervention, DBT'nin standart bir öğesi haline gelmiştir. 6 adımdan oluşan kısa, yazılı, kişiselleştirilmiş bir plandır:

  1. Uyarıcı işaretler — kriz öncesi tanınabilir düşünce, duygu, davranış işaretleri.
  2. İç başa çıkma stratejileri — kişinin kendi başına uygulayabileceği dikkat dağıtma, mindfulness ve TIPP becerileri.
  3. Sosyal dikkat dağıtma kişileri ve yerleri — kriz tartışılmadan, varlığı yatıştırıcı olan ortamlar.
  4. Yardım istenebilecek kişiler — kriz açıkça paylaşılabilen güvenli kişiler.
  5. Profesyoneller ve kurumlar — psikiyatristin telefon/MHRS, en yakın acil psikiyatri servisi, 112.
  6. Ortamın güvenli hale getirilmesi — riskli araçlara erişimin azaltılması. Bu adımda yöntem detayı verilmez, yalnızca erişim azaltma kavramı çalışılır (WHO Safe Messaging uyumu).

Safety plan, ilk seansların erken döneminde hazırlanır ve süreç boyunca güncellenir.

Seans Yapısı ve Süre

Standart yetişkin DBT'sinin süresi 12 aydır. Bireysel terapi haftalık 50-60 dakika; beceri grubu haftalık 2-2.5 saat; telefon koçluğu kısa, kriz odaklı; danışman ekibi terapistin haftalık 1-1.5 saatlik toplantısı.

DBT-A 16 haftalık modifiye programdır; multifamily skills training içerir. RO-DBT yaklaşık 30 haftalık programdır. DBT-PE (Harned-Korslund-Linehan 2014), BPD + PTSD komorbiditesi için standart DBT'nin 1. evresinin tamamlanmasından sonra eklenir.

Online terapi formatında DBT, pandemi sonrası literatürde kanıt biriktirmektedir; bireysel terapi ve grup çevrim içi sürdürülebilir, ancak telefon koçluğu ve danışman ekibi yapısı korunmalıdır.

Kontrendikasyonlar ve Sınırlar

DBT her tablo için birinci basamak değildir.

  • Akut psikoz — birinci öncelik psikiyatrik stabilizasyon. DBT, faz 1'de değil, akut alevlenme yatıştıktan sonra düşünülür.
  • Ciddi dissosiyatif tablolar — Steele-van der Hart Faz 1 (stabilizasyon) öncelikli; DBT becerileri stabilizasyon araçları olarak entegre edilebilir, ama travma-odaklı DBT-PE Faz 2 sonrası planlanır.
  • Ağır madde intoksikasyonu — psikiyatrik ve toksikolojik takip önceliklidir; DBT-S ancak akut intoksikasyon sonrası başlatılır.
  • Aktif, planlı intihar krizi — birinci öncelik 112 + acil psikiyatri başvurusu + Stanley-Brown safety plan. DBT seans formatı içinde değil, kriz protokolü içinde ele alınır.

Eksik bileşenle yürütülen DBT (örn. yalnız bireysel + ev ödevi, beceri grubu olmadan) literatürde standart DBT olarak sayılmaz. Tek başına yürütülen klinisyenin pratiği danışman ekibi olmadan standart DBT fidelity'sini taşımaz.

Türkiye'de DBT

Türkiye'de DBT'nin akademik ve klinik gelişimi son on yılda ivme kazanmıştır. Uluslararası standart eğitim hattı Behavioral Tech (Linehan Institute) üzerinden intensive training programıdır. Yerel düzeyde BDT-DER (Bilişsel Davranışçı Terapiler Derneği) DBT atölyeleri sürdürmektedir. Linehan'ın Skills Training Manual'i Türkçe baskısıyla Litera Yayıncılık üzerinden ulaşılabilir durumdadır.

Sertifikasız "DBT yapıyorum" söylemi etik ve klinik bir sorundur. Türkçe ekosistemde DBT seansı arayan kişi, klinisyene açıkça Behavioral Tech intensive training / Linehan Board sertifikası / BDT-DER eğitim düzeyi ve bir danışman ekibinin parçası olup olmadığını sorabilir.

BDT, EMDR, Şema, ACT ve DBT — 5'li Karşılaştırma

YaklaşımÇekirdek mekanizmaTemel teknikBirinci basamak endikasyonTipik süre
BDTBilişsel yeniden yapılandırmaDüşünce kaydı, maruz bırakma, davranışsal aktivasyonDepresyon, panik, fobi, OKB12-20 seans
EMDRAdaptif bilgi işleme (AIP)8 aşamalı protokol, çift yönlü uyaranTSSB, tek olay travması6-12 seans
ŞemaErken uyumsuz şema + başetme modlarıSınırlı yeniden ebeveynleme, modlar diyaloğuBPD, kişilik bozuklukları1-3 yıl
ACTPsikolojik esneklik (hexaflex)Bilişsel ayrıştırma, değer-yönelimli eylemKronik ağrı, mükemmeliyetçilik, transdiyagnostik8-16 seans
DBTKabul + değişim diyalektiği4 modül + 4 bileşenBPD altın standardı, kendine zarar, intihar düşüncesi12 ay

DBT ve ACT üçüncü dalga BDT akrabasıdır — DBT klinik popülasyon olarak BPD-odaklı, ACT transdiyagnostik psikolojik esneklik modeli. Şema Terapi BPD için Giesen-Bloo 2006 RCT'sinde de güçlü kanıt göstermiş alternatif bir teorik zemindir; tedavi seçimi klinik formülasyona göre yapılır.

Ne Zaman DBT Düşünmeli? — Acil Yardım

Tekrarlayan kendine zarar verme, intihar düşüncesi öyküsü, BDT'nin yetersiz kaldığı duygu istikrarsızlığı, yoğun ilişki kırılganlığı ve BPD tanısı, DBT değerlendirmesinin gündeme geleceği başlıca tablolardır. Karar, sertifikalı bir DBT uygulayıcısının klinik değerlendirmesiyle alınır.

Acil yardım gerekiyorsa:

  • 112 — Sağlık Bakanlığı Acil
  • 182 — Sağlık Bakanlığı MHRS
  • 183 — Aile, Kadın, Çocuk Sosyal Destek
  • ALO 191 UYUMA — Madde Bağımlılığı Destek

Aktif intihar planı varlığında öncelik 112 + acil psikiyatri başvurusu + Stanley-Brown safety planın gözden geçirilmesidir. Telefon koçluğu kriz hattı yerine geçmez. Yardım istemek bir başarısızlık değil, planın bir parçasıdır.

DBT değerlendirmesi için bireysel terapi sürecini değerlendirmek üzere iletişime geçebilirsiniz.

Kaynakça

  1. Linehan, M.M., Armstrong, H.E., Suarez, A., Allmon, D., & Heard, H.L. (1991). Cognitive-behavioral treatment of chronically parasuicidal borderline patients. Archives of General Psychiatry, 48(12), 1060-1064.
  2. Linehan, M.M. (1993). Cognitive-Behavioral Treatment of Borderline Personality Disorder. New York: Guilford Press.
  3. Linehan, M.M. (1993). Skills Training Manual for Treating Borderline Personality Disorder. New York: Guilford Press. (Türkçe baskı: Litera Yayıncılık.)
  4. Linehan, M.M., Comtois, K.A., Murray, A.M., Brown, M.Z., Gallop, R.J., Heard, H.L., Korslund, K.E., Tutek, D.A., Reynolds, S.K., & Lindenboim, N. (2006). Two-year randomized controlled trial and follow-up of dialectical behavior therapy vs therapy by experts for suicidal behaviors and borderline personality disorder. Archives of General Psychiatry, 63(7), 757-766.
  5. Linehan, M.M., Korslund, K.E., Harned, M.S., Gallop, R.J., Lungu, A., Neacsiu, A.D., McDavid, J., Comtois, K.A., & Murray-Gregory, A.M. (2015). Dialectical behavior therapy for high suicide risk in individuals with borderline personality disorder: A randomized clinical trial and component analysis. JAMA Psychiatry, 72(5), 475-482.
  6. McMain, S.F., Links, P.S., Gnam, W.H., Guimond, T., Cardish, R.J., Korman, L., & Streiner, D.L. (2009). A randomized trial of dialectical behavior therapy versus general psychiatric management for borderline personality disorder. American Journal of Psychiatry, 166(12), 1365-1374.
  7. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2009, güncel 2018). Borderline personality disorder: recognition and management (Clinical Guideline CG78).
  8. Stoffers-Winterling, J.M., Storebø, O.J., Kongerslev, M.T., ve ark. (2022). Psychological therapies for people with borderline personality disorder. Cochrane Database of Systematic Reviews, 11(11), CD012955.
  9. Miller, A.L., Rathus, J.H., & Linehan, M.M. (2007). Dialectical Behavior Therapy with Suicidal Adolescents. New York: Guilford Press.
  10. Mehlum, L., Tørmoen, A.J., Ramberg, M., ve ark. (2014). Dialectical behavior therapy for adolescents with repeated suicidal and self-harming behavior: A randomized trial. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 53(10), 1082-1091.
  11. Lynch, T.R. (2018). Radically Open Dialectical Behavior Therapy: Theory and Practice for Treating Disorders of Overcontrol. Reno, NV: Context Press / New Harbinger.
  12. Harned, M.S., Korslund, K.E., & Linehan, M.M. (2014). A pilot randomized controlled trial of dialectical behavior therapy with and without the DBT prolonged exposure protocol for suicidal and self-injuring women with borderline personality disorder and PTSD. Behaviour Research and Therapy, 55, 7-17.
  13. Stanley, B., & Brown, G.K. (2012). Safety planning intervention: A brief intervention to mitigate suicide risk. Cognitive and Behavioral Practice, 19(2), 256-264.
  14. Safer, D.L., Telch, C.F., & Chen, E.Y. (2009). Dialectical Behavior Therapy for Binge Eating and Bulimia. New York: Guilford Press.
  15. World Health Organization (WHO). (2017, güncel 2023). Preventing Suicide: A Resource for Media Professionals (Safe Messaging Guidelines).

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; klinisyen değerlendirmesi yerine geçmez. DBT yalnızca sertifikalı bir uygulayıcı ve danışman ekibi tarafından, dört bileşeni eksiksiz yürütülmelidir.

Yazar
Klinik Psikolog Feyza Mıhcı
Randevu Al
Tüm Makaleler

Konuşmak istediğiniz bir konu var mı?

Bir görüşme almadan önce sorularınızı kısa bir telefon görüşmesinde yanıtlamayı tercih ediyorum. İletişim formunu dolduran herkesle 24 saat içinde geri dönüş yapılır.