Akut Stres Bozukluğu (ASB): Travma Sonrası İlk Ay

Tetikleyici içerik uyarısı: Bu yazı trafik kazası, deprem, fiziksel ve cinsel saldırı, ani kayıp gibi travmatik olayları ve intihar düşüncesini içerir. Bu konular sizin için zorlayıcıysa, okumaya bir uzmanla birlikte devam edin.

Acil durum hatları: 112 (Acil Servis) · 182 (Sağlık Bakanlığı Danışma Hattı) · 183 (Sosyal Destek — Kadın, Çocuk ve Aile Şiddet Hattı) · 122 (AFAD Çağrı Merkezi) · 168 (Türk Kızılay)

Özet

Akut stres bozukluğu (ASB), yaşamı tehdit eden veya bedensel bütünlüğü bozan bir olayın hemen ardından başlayıp en az üç gün, en fazla bir ay süren ve günlük işlevselliği belirgin biçimde bozan klinik tablodur. DSM-5 ASB'yi "Travma ve Stresörle İlişkili Bozukluklar" başlığı altında değerlendirir; belirtiler bir ayı geçerse tanı travma sonrası stres bozukluğuna (TSSB) döner. Kanıt düzeyi yüksek erken müdahale yaklaşımları travma odaklı bilişsel davranışçı terapi ve EMDR'dir; rutin tek seanslık debriefing ve akut faz benzodiazepin kullanımı güncel klinik kılavuzlarda önerilmez. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır.

Akut Stres Bozukluğu Nedir?

Akut stres bozukluğu (ASB), DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı, 5. baskı) tarafından "Travma ve Stresörle İlişkili Bozukluklar" başlığı altında tanımlanan klinik tanıdır. Travmatik olayla doğrudan karşılaşma, tanıklık etme, yakının başına geldiğini öğrenme ya da olayın ayrıntılarına mesleki nedenlerle tekrarlayan maruziyet (acil tıp, polis, afet gönüllüsü) tanı için aranır. Travmatik olay tanımı trafik kazaları, doğal afetler, fiziksel veya cinsel saldırı, savaş ve terör eylemleri, ani kayıplar ile ciddi tıbbi acil durumları kapsar; "stresli" iş ortamı, sınav baskısı veya ilişki gerilimi DSM-5 anlamında travmatik olay sayılmaz.

ASB'yi diğer stres tepkilerinden ayıran iki ölçüt belirti örüntüsünün niteliği ve süredir. Tablo, travmatik olayın hemen ardından başlamalı, en az üç gün sürmeli, bir ayı aşmamalı ve günlük işlevsellikte belirgin bozulma yaratmalıdır. Olaydan saatler veya günler sonra ortaya çıkan kısa süreli sarsıntı, gerçeklik dışı hisleri, uyku düzensizliği ve ani anılar birkaç gün içinde hafifliyorsa normal akut stres tepkisinin parçasıdır; bu tablo için ICD-11 "akut stres reaksiyonu" (F43.0) ifadesini kullanır ve klinik tanı saymaz.

ASB tanısı alan kişilerin bir kısmında tablo bir ay içinde hafifler; bir kısmında belirtiler bir ayı aşar ve tanı TSSB'ye döner. ASB'den TSSB'ye geçiş oranı çalışmalara ve travma tipine göre değişmekle birlikte klinik araştırmalarda %40-50 aralığında raporlanır. Bu nedenle akut faz "bekle ve gör" tutumuyla değil, klinik değerlendirme ile yönetilir.

ASB ile TSSB: Ayırıcı Tanı

Akut stres bozukluğu ve travma sonrası stres bozukluğu, DSM-5'te aynı şemsiye altında yer alan iki ayrı tanıdır. İkisini birbirinden ayıran temel ölçüt süredir.

Bir ay sınırı klinik açıdan kritiktir: doğal işleme mekanizmasının travma anısını entegre etmek için ihtiyaç duyduğu pencere yaklaşık bu sürede tamamlanır; bir ayı geçen belirtiler işleme sürecinin yeterince yürümediğini gösterir ve tanı travma sonrası stres bozukluğuna döner. Üç günden kısa süren tablolar tanı saymaz; akut stres reaksiyonu (ICD-11 F43.0) olarak adlandırılır ve normal, geçici tepkidir. Pratik sonuç: olaydan iki hafta sonra ağır belirtiler yaşayan biri için olası tanı ASB, üç ay sonra benzer belirtiler yaşayan biri için TSSB'dir.

DSM-5'e Göre Belirtiler: 14 Belirti, 5 Küme

DSM-5'e göre erişkin ASB tanısı için travmatik olayla bağlantılı 14 olası belirtiden en az 9'unun aşağıdaki beş kümeden herhangi birinde yer alması, en az 3 gün sürmesi ve günlük işlevsellikte belirgin bozulma yaratması beklenir.

1. İntrüzif (yeniden yaşantılama) belirtileri.

• Travmatik olayın iradeden bağımsız, tekrarlayan ve sıkıntı verici anılarının zihne üşüşmesi
• Olayın içeriği veya duygusal tonuyla bağlantılı tekrarlayan rahatsız edici rüyalar
• Flashback — olayın yeniden yaşandığı hissini veren ayrıştırıcı tepkiler
• Olayı hatırlatan iç veya dış uyaranlara karşı yoğun ya da uzun süreli psikolojik sıkıntı veya bedensel tepkiler

2. Olumsuz duygudurum belirtileri.

• Olumlu duyguları yaşayamama (mutluluk, sevgi, doyum hissinde sürekli azalma)

3. Dissosiyatif belirtiler.

• Çevrenin veya kendisinin gerçek dışı algılanması — derealizasyon (çevre uzak veya rüya gibi hissedilir) ve depersonalizasyon (kişi kendine yabancılaşır, kendini dışarıdan izler gibi hisseder)
• Dissosiyatif amnezi — travmatik olayın önemli bir bölümünü hatırlayamama (alkol, baş yaralanması veya başka tıbbi nedene bağlı olmayan)

4. Kaçınma belirtileri.

• Travmatik olayla ilgili sıkıntı veren anılardan, düşüncelerden ya da duygulardan kaçınma çabası
• Olayı hatırlatan dış uyaranlardan (kişi, yer, durum, konuşma, etkinlik, nesne) kaçınma

5. Uyarılma belirtileri.

• Uyku bozukluğu (uykuya dalmada güçlük, sık uyanma, dinlendirmeyen uyku)
• Az ya da hiç kışkırtma olmadan sözel veya fiziksel patlamalar şeklinde irritabilite
• Aşırı uyanıklık (hipervijilans)
• Konsantrasyon güçlüğü
• Abartılı irkilme tepkisi

Belirtilerin başka tıbbi durum, madde etkisi veya hafif travmatik beyin yaralanması ile daha iyi açıklanmaması gerekir. Tanı için 14 belirtiden ≥9'unun bulunması yeterlidir; küme dağılımı esnek tutulmuştur çünkü akut fazda belirti örüntüsü kişiden kişiye belirgin değişir.

Türkiye'de ASB: Deprem ve Afet Bağlamı

Türkiye'de ASB'yi konuşurken afet bağlamı belirleyicidir. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler geniş bir nüfusta eş zamanlı travmatik maruziyet yarattı; saha gözlemleri ve akademik yayınlar afet bölgesinde ve deplase olmuş nüfusta ASB, ardından TSSB, akut yas tepkileri ve uyku bozukluklarının arttığını ortaya koydu. Bu tablo bireysel bir "zayıflık" değil; bu ölçekte bir afetin ardından nüfus düzeyinde beklenen klinik yanıttır.

Afet sonrası ASB'nin Türkiye'ye özgü iki katmanı vardır. İlki kümülatif travma: pek çok kişi geçmişte başka bir deprem (1999 Marmara, 2011 Van), kayıp veya göç deneyiminden geçmiştir; yeni bir afet, daha önce dengelenmiş travmatik izleri yeniden etkinleştirir. İkincisi deplasman ve destek ağının çözülmesi: konut kaybı, başka şehre taşınma ve okul/iş düzeninin bozulması; akut fazda iyileşme için kritik olan güvenlik hissi ve destek bağlarının yeniden inşasını zorlaştırır.

Trafik kazaları, Türkiye'de ASB'nin en sık ikinci bağlamıdır. Uluslararası meta-analizler ciddi trafik kazası geçirmiş erişkinlerde akut dönemde ASB prevalansını yaklaşık %14-19 aralığında raporlar; olay yerine yakın güzergâhları kullanamama, araç içinde panik atak, gece flashback ve uyku bozukluğu klinik tabloda sık görülür.

Türkiye'de afet ve travma sonrası destek için kullanılabilen başlıca hatlar: AFAD (122) afet koordinasyonu için; Sağlık Bakanlığı (182) sağlık hizmeti yönlendirmesi için; Türk Kızılay (168) psikososyal destek için; Sosyal Destek (183) kadın, çocuk ve aile içi acil durumlar için 7/24. Yaşamsal tehdit içeren acil durumlarda öncelik 112'dedir. İl sağlık müdürlüklerine bağlı toplum ruh sağlığı merkezleri (TRSM) afet sonrası psikososyal destek sunar. Yıldönümü dönemleri (Şubat ayı veya bireysel olayın yıldönümü) klinik tabloda alevlenmelerle birliktedir; bu beklenen bir örüntüdür.

Erken Müdahale: Psikolojik İ̇lk Yardım (PFA) 5 Prensibi

Psikolojik İlk Yardım (PFA), Dünya Sağlık Örgütü mhGAP modülü ile IASC kılavuzlarında tanımlanan, travmatik olayın hemen ardından güvenli ve etik destek sunmak için kullanılan beceri setidir. PFA bir terapi yöntemi değildir; eğitimli destekçilerin uygulayabildiği insancıl bir çerçevedir ve hedefi ASB ile TSSB'ye geçişi kolaylaştıracak akut riskleri azaltmaktır.

Hobfoll ve arkadaşlarının (2007) konsensüs çalışmasında ve uluslararası kılavuzlarda öne çıkan beş temel prensip:

1. Güvenlik hissinin yeniden inşası. Kişiyi tehlikenin uzağına alın; bedensel güvenlik, barınma, gıda ve su gibi temel ihtiyaçların karşılandığını gösterin. Olayı tekrar tekrar anlatmaya zorlamak değil; "şu an güvendesiniz" gerçekliğini somut biçimde göstermek önceliklidir.
2. Sakinleştirme. Hiperaktif uyarılma (kalp çarpıntısı, hızlı nefes, irkilme) doğal bir tepkidir. Yavaş ve düzenli nefes, sade ve öngörülebilir bir günlük rutin, dinlendirici bir ortam ve gereksiz uyaranların azaltılması (gürültü, sürekli haber takibi, kalabalık) akut fazda sinir sistemini düzenler.
3. Kendine yeterlilik ve toplu yeterlilik (self- and collective efficacy). Kişiye kendi yaşamı üzerinde kontrol hissi veren küçük adımlar (giyinme, yemek hazırlama, çocuğun okul rutinine geri dönmesi) iyileşmeyi destekler. "Sen yapamazsın, ben yaparım" tutumu çaresizlik hissini pekiştirir.
4. Bağlanma / sosyal bağlantı. Güvenli ve destekleyici sosyal ağlarla (aile, arkadaş, komşu, mahalle, dini topluluk) yeniden bağlantı kurmak akut fazda en güçlü koruyucu faktörlerden biridir. Sosyal izolasyon, ASB'nin TSSB'ye dönüşme riskini artıran etkenler arasındadır.
5. Umut. Travmatik olayın yarattığı "her şey bitti" hissinin yerine, geleceğe dönük somut ve gerçekçi bir perspektif sunmak. "Geçecek" tarzı içi boş güven verme değil; "şu hafta şu adımları atıyoruz, gelecek hafta şunu değerlendireceğiz" tarzı yapılandırılmış öngörülebilirlik.

PFA travma "tedavisi" değildir; akut riski azaltır ve klinik değerlendirmeye köprü kurar. Belirtiler bir haftayı geçmiş, işlevsellik bozulmuş ya da intihar düşüncesi belirmişse PFA tek başına yeterli değildir; lisanslı klinisyen değerlendirmesi gerekir.

CISD (Tek Seanslık Debriefing): Neden Önerilmez

Akut travma sonrası yaygın duyulan müdahalelerden biri tek seanslık "kritik olay stres debriefing"idir (CISD — Critical Incident Stress Debriefing). Bu yaklaşım olayın hemen ardından (genellikle 24-72 saat içinde) kişilerin tek bir oturumda travmatik olayı ayrıntılı anlatmasını ve müdahale ekibi tarafından "normalleştirilmesini" hedefler; bazı acil müdahale ekipleri ve iş yeri programlarında hâlâ uygulanmaktadır.

Güncel kanıt durumu nettir. Cochrane sistematik derlemesi (Rose ve arkadaşları) ile NICE PTSD klinik kılavuzu (NG116, 2018) tek seanslık psikolojik debriefing'in travmatik olay sonrası TSSB'ye geçişi azaltmadığını, bazı çalışmalarda zarar verici potansiyel taşıyabildiğini gösterir. Olası mekanizma, henüz doğal işleme süreci tamamlanmamış akut anının yapılandırılmamış biçimde yeniden etkinleştirilmesinin bellek konsolidasyonunu olumsuz etkilemesidir. NICE NG116 bu nedenle akut faz için CISD ve benzeri tek seanslık debriefing müdahalelerini önermez; bunun yerine kanıt düzeyi yüksek erken müdahale (travma odaklı BDT) ve PFA çerçevesi önerilir.

Pratik sonuç: olayın hemen ardından iş yeri veya kurum tarafından sunulan tek seanslık ayrıntılı anlatım oturumlarına katılım zorunlu değildir; bu tür programları reddetmek bilimsel kanıtlarla uyumludur. Anlatma ihtiyacınız varsa kendi belirlediğiniz tempoyla, güvendiğiniz biriyle veya klinisyenle yapmak daha güvenlidir.

ASB Tedavisi: TF-BDT ve EMDR R-TEP

Akut faz tedavisinde kanıt düzeyi en yüksek iki yapılandırılmış yaklaşım, travma odaklı bilişsel davranışçı terapi (TF-BDT) ve EMDR'dir. Her ikisi de standart genel BDT veya genel EMDR'dan farklı; travmaya özgü protokollerle uygulanır.

Travma Odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi (TF-BDT)

TF-BDT, genel BDT'den türetilmiş ama travmaya özgü bileşenlerle yapılandırılmış kısa süreli (genellikle 5-12 seans) protokoldür. Bryant ve arkadaşlarının ASB üzerine çalışmaları, akut fazda uygulanan TF-BDT'nin TSSB'ye geçiş riskini anlamlı şekilde azalttığını göstermiştir; güncel kılavuzlar (NICE NG116, ISTSS) ASB tanısı konmuş yetişkinlerde TF-BDT'yi birinci basamak olarak önerir. Standart genel BDT akut travma için yeterli değildir; travma odaklı protokol gerekir. Ana bileşenler:

• Psikoeğitim. Akut travma tepkisinin doğası, ASB tanı kriterleri, beklenen iyileşme, TSSB'ye geçiş risk faktörleri.
• Kaçınma davranışlarının haritalanması ve aşamalı maruziyet. Olayla bağlantılı yer, durum, düşünce ve duygulardan kaçınma yaşam alanını daraltıyorsa terapist eşliğinde kademeli maruziyet planlanır.
• Travma anısının yeniden işlenmesi. Anı güvenli bir terapötik çerçevede yeniden anlatılır ve duygusal yoğunluğu azaltacak biçimde işlenir.
• Bilişsel yeniden yapılandırma. Travmaya bağlı çarpık inançlar ("Tehlikedeyim", "Suç bende", "Kimseye güvenilmez") gerçeklik testi ile yeniden değerlendirilir.

BDT seansları için lisanslı klinik psikolog veya travma odaklı sertifikalı uygulayıcı tercih edilmelidir.

EMDR'nin Akut Fazdaki Yeri: R-TEP Protokolü

Standart EMDR protokolü genellikle olaydan üç ay sonrası kronikleşmiş travmalar için tanımlanmıştır. Akut faz için Shapiro ve Laub (2008) tarafından geliştirilen R-TEP (Recent Traumatic Episode Protocol) ve EMDR-EARLY protokolleri ASB penceresinde (3 gün – 1 ay) uygulanabilir akut müdahale seçenekleri sunar; "EMDR sadece kronikleşmiş travmada işe yarar" yaygın yanılgısı güncel literatürle uyumlu değildir.

R-TEP, henüz konsolide olmamış akut anılarla çalışmak için tasarlanmış adım dizilerini içerir. Türkiye'de R-TEP gibi akut faz EMDR protokollerini yalnızca EMDR Türkiye Derneği üyesi sertifikalı uygulayıcılar uygulayabilir; sertifikasız uygulama riskli ve etik dışıdır. Akut faz EMDR'dan önce yapılan klinik değerlendirme stabilizasyon düzeyini, dissosiyasyon yoğunluğunu, eşlik eden psikiyatrik tabloları ve intihar riskini değerlendirir; bu değerlendirme olmadan doğrudan işleme uygun değildir. EMDR seansları ve değerlendirme görüşmesi için sertifikalı uygulayıcı seçimi kritiktir.

İ̇laç Tedavisi: SSRI, Propranolol ve Benzodiazepin Uyarısı

ASB'de ilaç tedavisi tek başına birinci basamak öneri değildir; yapılandırılmış psikoterapi (TF-BDT, EMDR R-TEP) ve PFA önceliklidir. Belirgin depresif belirtilerin, yüksek uyarılma düzeyinin veya ağır uyku bozukluğunun günlük işlevselliği ciddi bozduğu olgularda farmakoterapi psikoterapiye eşlik edebilir. İlaç değerlendirmesi, başlanması, doz titrasyonu ve yan etki takibi yalnızca psikiyatrist sorumluluğundadır; bu yazıda spesifik ilaç adı, doz veya marka önerisi yer almaz.

SSRI grubu antidepresanlar. Yetişkin TSSB literatüründe en güçlü kanıt düzeyine sahip ilaç sınıfıdır; akut fazda kullanım kararı bireysel klinik değerlendirmeye bağlıdır.

Propranolol ve travma sonrası "prevansiyon". Travmatik olayın hemen ardından propranolol ile TSSB'nin önlenebileceği hipotezi 2000'li yıllarda gündeme gelmiş, ancak sonraki kontrollü çalışmalar kanıt düzeyinin düşük ve tutarsız olduğunu göstermiştir; rutin kullanımı önerilmez.

Benzodiazepin grubu — kritik uyarı. Akut travma sonrası dönemde benzodiazepin (alprazolam, diazepam ve aynı sınıftan ilaçlar) kullanımı, kısa süreli rahatlatıcı etkisine karşılık önemli klinik riskler taşır. Guina ve arkadaşlarının 2015 yılında JAMA Psychiatry'de yayımlanan sistematik derlemesi ile Cochrane ve uluslararası kılavuzlar, akut travma sonrası benzodiazepin kullanımının TSSB gelişme riskini azaltmadığını, aksine artırabileceğini göstermektedir. Olası mekanizmalar arasında bellek konsolidasyonunun bozulması, travma anısının duygusal düzeyde adaptif işlenmesinin engellenmesi, bağımlılık ve tolerans riski sayılır. Akut faz uyku problemi için ilk basamak müdahaleler psikoeğitim, uyku hijyeni ve travma odaklı kısa süreli psikoterapidir; benzodiazepin rutin olarak önerilmez.

ASDS Ölçeği: Tarama Aracı, Tanı Koymaz

ASB klinik araştırması ve takibinde yaygın kullanılan ölçek ASDS (Acute Stress Disorder Scale)'dir. Bryant ve arkadaşları tarafından geliştirilen 19 maddelik öz-bildirim aracı, DSM kriterlerine paralel olarak intrüzif, dissosiyatif, kaçınma ve uyarılma belirtilerini değerlendirir; ASB tanı kriterlerini karşılama olasılığını ve TSSB'ye geçiş riskini tahmin etmek için klinisyen tarafından kullanılır.

Önemli klinik uyarı: ASDS bir tarama ve takip aracıdır, tanı yerine geçmez. Yüksek bir ASDS skoru klinik değerlendirmeye yönlendirir; düşük bir skor güçlü klinik belirtiler varlığında tanıyı dışlamaz. Tanı, lisanslı klinisyenin yapılandırılmış değerlendirmesi sonucu konur. İnternette dolaşan "akut stres bozukluğu testi" başlıklı sayfaların çoğu standardize edilmemiş, geçerlilik-güvenirlik çalışması yapılmamış soru kümeleridir; sonuçlarını "tanı" olarak okumak yanıltıcıdır.

Yakınınız Akut Stres Yaşıyorsa Nasıl Destek Olabilirsiniz

Travmatik olaydan yeni çıkmış birinin yakını olmak — eş, ebeveyn, yetişkin çocuk, kardeş veya arkadaş rolünde — özgül bir yük yaratır. Aşağıdaki çerçeve klinik pratikten ve uluslararası PFA kılavuzlarından süzülmüş genel rehberdir.

1. Davranışı kişiliğe değil, akut travma tepkisine bağlayın. Sosyal çekilme, irritabilite, uyku bozukluğu, anlatma isteğinde dalgalanma ve dikkat dağınıklığı "üşengeçlik" değil; ASB'nin belirtileridir.
2. Travmayı konuşturmaya zorlamayın. "Hadi anlat, içinde kalmasın" baskısı akut fazda yarardan çok zarar getirebilir; tek seansta detaylı anlatım modeli (CISD) güncel kanıtlarla önerilmemektedir. Anlatmak isterse dinleyin; anlatmıyorsa zorlamayın.
3. Söylenmeyecekleri bilin. "Geçti gitti", "Üstesinden gelmelisin", "Kuvvetli ol", "Başkaları daha kötü şeyler yaşadı", "Pozitif düşün" gibi cümleler utanç hissini derinleştirir. "Yaşadığın çok zor olmuş; konuşmak istediğin anlarda buradayım" tipi tanıma cümleleri daha yardımcıdır.
4. Günlük rutini destekleyin. Ortak öğün, düzenli uyku saati, kısa yürüyüş, sade ev rutini güvenlik hissinin yeniden inşasını destekler. Yoğun haber takibi, sosyal medyada olay görüntüleri ve yüksek uyarılma yaratan içerikler azaltılmalıdır.
5. Profesyonel yardımı yargısız önerin. "İstersen birlikte bir klinik psikolog görüşmesi alabiliriz" cümlesi açık kapı bırakır. Belirtiler bir haftayı geçmiş, işlevsellik bozulmuşsa ya da intihar düşüncesi belirmişse klinik değerlendirme önceliklidir.

Sağlık çalışanları, ilk yardım ekipleri ve afet gönüllüleri için not: Mesleki olarak travma sahnesine maruz kalan hemşire, acil tıp teknisyeni, doktor, polis, itfaiyeci, AFAD/Kızılay gönüllüsü ve afet bölgesi psikolojik danışmanları, doğrudan kurban olmasalar bile vekaleten travma (vicarious trauma) ve ASB benzeri tablo geliştirebilir. "Yardım eden olarak ben yardım alamam" damgalanmasını fark edin; ekip içi süpervizyon, akran desteği ve gerektiğinde bireysel klinik destek profesyonel sürdürülebilirliğin parçasıdır. CISD/tek seanslık debriefing programları kanıt düzeyi nedeniyle önerilmez; yapılandırılmış erken müdahale ve PFA tercih edilir. Online terapi yoğun mesai ve damgalanma engelini aşmak için meşru kanaldır.

Acil durumda — yakınınızın intihar düşüncesinden, kendine veya başkasına zarar vermekten bahsetmesi durumunda — bekleme süresi yoktur. 112'yi arayın, gerekirse acil servise yönlendirin.

Ne Zaman Destek Almalısınız

Travmatik olayın ardından ilk günler ve haftalarda yaşanan sarsıntı, uyku düzensizliği, ani anılar ve duygusal dalgalanmalar normal akut tepkinin parçasıdır; bu belirtilerin bir kısmı kendiliğinden hafifler. Aşağıdaki işaretlerden biri ya da birkaçı varsa lisanslı bir klinisyen değerlendirmesi önceliklidir:

• Belirtiler üç günden uzun sürüyor ve günlük işlevsellikte (iş, eğitim, kişisel bakım, ilişkiler) belirgin bozulma var.
• Uyku ciddi biçimde bozulmuş; kabuslar tekrarlanıyor.
• Olayı hatırlatan uyaranlardan kaçınma davranışı yaşam alanını giderek daraltıyor.
• Dissosiyatif belirtiler (gerçek dışılık, kendine yabancılaşma, olayın bir bölümünü hatırlayamama) sıklaşmış.
• Alkol, madde veya reçetesiz ilaç kullanımı belirtileri yönetmek için artmış.
• Belirtiler bir ayı geçmiş ve devam ediyor — bu noktada tanı TSSB'ye dönmüş olabilir.
• Aktif intihar düşüncesi, kendine zarar verme dürtüsü ya da başkalarına zarar vermek üzerine yoğunlaşan düşünceler var.

Acil durum: Aktif intihar düşüncesi veya kendine/başkasına zarar verme dürtüsü olan herhangi bir durumda bekleme süresi yoktur. 112 (Acil Servis) yaşamsal tehdit içeren tüm acil durumlar için 7/24 erişilebilirdir; 182 (Sağlık Bakanlığı Danışma Hattı) sağlık hizmeti yönlendirmesi için aranabilir; 183 (Sosyal Destek Hattı) kadın, çocuk ve aile içi şiddet ile aile içi acil durumlar için 7/24 hizmet verir; 122 (AFAD) ve 168 (Kızılay) afet ve kriz koordinasyonu için kullanılabilir.

Türkiye'de SGK üzerinden devlet hastaneleri ve toplum ruh sağlığı merkezleri psikiyatri ve klinik psikoloji hizmeti sunar; özel sektörde de klinik psikolog ve psikiyatrist randevusu alınabilir. Afet bölgesinden başka şehre taşınmış veya küçük yerleşimde yaşayan kişiler için online psikoterapi gizlilik ve süreklilik açısından meşru bir seçenektir. Genel travma çerçevesi için travma ve TSSB çalışma alanımızı, bir ayı geçen tablolarda ayrıntılı bilgi için TSSB rehberini inceleyebilir, randevu için iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz. İlk değerlendirme görüşmesi tek başına tanı koymaz ve tedaviye başlama zorunluluğu yaratmaz; akut fazda erken değerlendirme, "bekle ve gör" tutumunun atlama riski taşıdığı yüksek riskli olguları belirlemek için önemlidir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; klinik değerlendirme, tanı koyma ve tedavi planlaması yalnızca lisanslı bir klinik psikolog veya psikiyatristle yüz yüze (veya güvenli bir telesağlık ortamında) yapılan görüşme sonrası mümkündür. Acil durumlarda 112, 182 ve 183 hatları 7/24 erişilebilirdir. Son inceleme tarihi: 2026-05-25 — Psikolog Feyza Mıhcı.